سالمندی و اختلالات آن

دوران پیری دوران هجوم بیماری ها و عوارض گوناگون است آنچنان که می توان گفت سالخوردگی خود آشیانه بسیاری از امراض و زمینه های نامناسب زندگی و هجوم ابتلاآت گوناگون است،
انحطاط شخصیت، و زوال جوانی و فرو افتادن آدمی در پیری و سالمندان بصورت ناگهانی و یکباره نیست، بلکه صورت تدریجی دارد. آنها آهسته آهسته و آرام وارد این مرحله می شوند و روز به روز بر ضعف شان افزوده شده و بتدریج آنها را بستری و گرفتار می کند.

بیماری های جسمی:

چه بسیارند بیماری های جسمی که سالمندان بدان دچار می شوند و هر کدام از آنها به تنهائی قادرند آنها را از پای در آورند. ما ذیلاً به برخی از این بیماری ها اشاره می کنیم:بیماری سردرد، کمردرد، احساس گرفتگی در سینه، احساس مالش زیاد در درون، ضعف و لرزش عضلانی، که در عین حال می تواند نشانه ای از اضطراب باشد. افزایش نبض و ضربان قلب، روی آوردن آسم و دچار کردن رو به تنگی نفس، تپش دل از دیگر عوارض است.از بیماری های دیگر سالمندان حالت بیخوابی، بی اشتهائی، کمی انرژی، کاهش علائق جنسی است که خود منشأ بسیاری از اختلالات می تواند باشد. خشکی دهان و حلق و احساس عطش در حدی است که گاهی می تواند به زخم شدن دهان و حلق بیمار منجر گردد.دردها در سراسر بدن منتشر می شوند و بیمار را زجر می دهند. ولی از شایع ترین این بیماری ها که موجب صدمه بر افراد است بیماری قلبی است که بحساب شایع ترین اختلالات بدن می آید و بیمار را شدیداً رنج می دهد و این از ارمغان های خطرناک پیری است که گاهی زمینه را برای مرگ بیمار فراهم می آورد. امر بی اشتهائی خود بر این بیماری دامن می زند و زمینه را برای بدتر شدن اوضاع فراهم می سازد. هم چنین فشار خون آسیبی بزرگ در این زمینه است که موجبات صدماتی را فراهم می سازد.


بیماری های روانی:

هم چنین بیماری های روانی بسیاری هستند که سالمندان از آن رنج می برند. اینان در برخی از موارد دچار انواع نوروزها، ازهیستری، اضطراب، بیم، وسواس می شوند که گاهی برخی از این بیماری ها دارای جنبه مرضی ناشی از عضو هستند.بی قراری ها و اضطرابات مداوم در آنان ممکن است زمینه را برای ناراحتی قلبی فراهم کند و حتی خواب و استراحت آنها را از بین ببرد. حالات هذیانی در آنان بسیار شایع است که این خود حاکی از تیرگی شعور و سببی برای ظهور و بروز بسیاری از اختلالات و نابسامانی ها در برخوردها و موضعگیری هاست.از دیگر بیماری های روانی زوال عقل پیری، دمانس ناشی از آرتریور اسکلروز، میل به خودکشی و پایان دادن درد و رنج، افزایش حساسیت، عدم اعتدال در روان و ابعاد وجود است که اینها همه از عوامل سوء رفتار دشواری در اینجا روابط و طرز برخوردهاست.


ضرورت آرامش:

آرامش و س************ی متعادل ضروری سلامت آنهاست و جداً اگر بخواهند زندگی سالم تر و بی دردسرتری داشته باشند ضروری است که کمتر کار و تلاش کنند و بیشتر استراحت کنند. نه قدرت و توان بدنی شان بحدی است که فعالیت و کوشش جوانان را داشته باشند و نه دیگر اعضاء و جوارح در اختیار آنهاست که به چنین وضع و موقعیتی دست یابند.لا اقل از حدود سنین پس از چهل آدمی را لازم است که کارهای خود را روی ضابطه و برنامه ای قرار دهد. در کار و استراحت، خور و خواب، تلاش و فعالیت برای خود ضوابطی بیندیشد، برای بهداشت جسمی و روانی خود بیشتر بیندیشد. فعالیت های بدنی را محدودتر کند، از امکانات زندگی بحد نیاز و لزوم بهره گرفته و از افراط و تفریط دور و بر کنار باشد، بدون اینکه حالت افتادگی و وارفتگی ها را برای خود پذیرا گردد.

سـالمندان و موسیقی درمانی برای آنهـا

در همه جوامع بشری، سالمندان تعداد قابل توجهی از جمعیت را شامل می‌شوند. بنابراین در صورتی که شرایط مساعد برای سالمند فراهم باشد تا بتواند مستقل و امیدوار زندگی کند، مشکلات اجتماعی کاهش می‌یابد و مشکلات خانواده نیز کمتر می‌شود. یکی از راه‌های مناسب برای بهتر شدن زندگی سالمند و کاهش وابستگی او به دارو و درمان که هزینه قابل توجهی را بر او تحمیل می‌کند، موسیقی است.


موسیقــی درمــانی بیش از هر تکنیک درمانی دیگر با زندگی روزمره مردم آمیخته و با نیاز و احساس آنان آمیخته شده است. علت گرایش و علاقه مردم به موسیقی، طبیعت و فطرت آدمی است که مجذوب موسیقی است. ذات محرک و موزون موسیقی با فطرت وحدت طلب آدمی پیوند ناگسستنی دارد.


شنیدن و خواندن، رایج‌ترین شیوه موسیقی درمانی است که در همه شرایط گوناگون زندگی به سادگی از آن سود می‌جوییم و حال و احوال خود را دستخوش آرامش و سبکی یا سرزندگی می‌کنیم و به انرژی و هیجان درونی توان می‌بخشیم. هر کس که در شرایط سالمی باشد، هر از گاهی با شنیدن و خواندن احساسات خود را بیان می‌کند و انرژی کسل و یا نگران و سرگردان درونی را به سمت حالت و احساسی مطلوب هدایت می‌کند. این شیوه درمانگری ساده همیشه و همه وقت مورد استفاده مردم بوده است.


برای سالمندانی که دنیای ذهنی پراکنده‌ای دارند، نظم موسیقی تجربه سازمان یافته مطلوبی است که می‌تواند آنان را از آشفتگی احساس دور کند تا توانایی پیش‌بینی کردن فعالیت و ارتباط با موسیقی را به دست آورند.

پیش از آن که هر فردی بتواند در اجتماع رابطه مناسب و موفقیت‌آمیز داشته باشد، باید ابتدا با خود احساس راحتی کند. موسیقی می‌تواند ابزار «خودبیانی» را فراهم سازد و احساس «خودارزشمندی» را تقویت کند. به این ترتیب به میزان قابل توجهی مراجعه افراد به مراکز درمانی کم می‌شود و مصرف دارو به حداقل می‌رسد.


موسیقی سبب می‌شود آستانه تحمل درد در فرد سالمند بالا برود. تپش قلب، اضطراب و افسردگی کم می‌شود. بسیاری از سالمندان برای برطرف کردن این مشکلات به مقدار زیادی دارو نیاز دارند. اگر سالمند خود نوازنده ساز باشد اثر مفید آن چندین برابر خواهد شد. در روزگار پیری که چشم خوب نمی‌بیند و مطالعه مشکل می‌شود و بسیاری از سرگرمی‌ها جایگاه خود را از دست می‌دهند، استفاده از موسیقی بسیار مفید است. چون مشکلات چندگانه سالمندان را کاهش می‌دهد.


بسیاری از سالمندان در زمینه تقویت کارکرد جسمی نیازهایی دارند. این نیازها ممکن است شامل تقویت حرکتی در مفصل‌های گوناگون، افزایش توان و تحمل بدن و تقویت قدرت عضلانی بعد از شکستگی یا بیماری باشد. به عنوان مثال با موسیقی همراه با تمرین‌های ورزشی روزانه می‌توان احساس دردی را که غالباً همراه با این ورزش‌ها است، از ذهن دور کرد و محرک لازم را برای شرکت در انجام این‌گونه ورزش‌ها و فعالیت‌های حرکتی فراهم آورد.



پژوهش‌های گوناگون نشان داده‌اند که بیشترین اثر موسیقی روی بی‌قراری، گیجی، تنش، آلزایمر است. موسیقی، توانایی فرد را افزایش می‌دهد، افسردگی را کم می‌کند و یا از بین می‌برد و با توجه به این که یکی از مشکلات سالمندان افسردگی است و باید هزینه‌ای را صرف درمان و بستری کردن سالمند کرد، می‌توان به این موضوع توجه دقیق داشت.
به طور کلی موسیقی درمانی در کاهش احساس تنهایی، ترس از آینده، مشکلات جسمی، مشکلات روحی و روانی، احساس طرد از خانواده، اضطراب،‌ اندوه، مشکلات تغذیه‌ای، وابستگی به دیگران و وابستگی دارویی سالمندان نقش بسزایی دارد.

همچنین با افزایش اعتماد به نفس، نشاط، استفاده بهینه از توانایی‌ها و ورزش ارتباط معناداری دارد.

ارزیـابـی جـامـع سـالمـنـدان

در یک ارزیابی جامع از سالمند بیمار، باید همه جنبه های جسمانی، عاطفی، توان بخشی، هوش، حافظه و شناخت مورد ارزیابی قرار بگیرد. برای آگاهی شما این نحوه بررسی ها را به طور مختصر توضیح می دهم تا با آگاهی از این موارد بتوانید در شناخت مشکلتان ما را یاری کنید و با هم تا حد امکان به رفع آنها همت بگماریم...


بررسی جسمی

بررسی جسمی یعنی اختلالات و بیماری های قابل درمان جستجو شوند. علایم و نشانه های بیماری ها در سالمندان مخصوص خود آنهاست و گاهی مبهم و غیرواضح اند و در صورت ناآگاهی از آن علایم می توانند تشخیص بیماری را به تعویق بیندازند. به طور مثال تشخیص بیماری های خطرناک همچون پنومونی و شکم حاد در سالمندان به علت نبودن علایم کلاسیک و تب به سختی و با تاخیر انجام می شود. داروهای مصرفی نیز اغلب باعث اشکال در تشخیص بیماری ها می شوند.


بررسی عاطفی

در ارزیابی عاطفی، فرد سالمند به ویژه از نظر افسردگی بررسی می شود.

یک آزمون اختصاصی شامل ۱۵ سوال از فرد سالمند پرسیده می شود تا سطح افسردگی او را نمره دهیم. در این آزمون، به هریک از این سوالات که با بله یا خیر پاسخ می دهند، نمره صفر یا یک تعلق می گیرد. نمره کلی کمتر از ۵ در محدوده طبیعی و بین ۵ تا ۹، افسردگی متوسط و از ۱۰ بیشتر، افسردگی شدید است. (سوالات ۱ و ۵ و ۷ و ۱۱ و ۱۳ در صورت پاسخ خیر و بقیه سوالات در صورت بلی نمره یک خواهند داشت. اگرمایل اید خودتان را ارزیابی کنید.
۱) آیا به طور کلی شما از زندگی خود راضی هستید؟
۲) آیا شما بسیاری از علایق خود را از دست داده اید؟
۳) آیا احساس می کنید زندگی تان پوچ شده است؟
۴) شما اغلب احساس بی حوصلگی و کسالت دارید؟
۵) اغلب اوقات روحیه خوبی دارید؟
۶) نگران وقوع یک اتفاق بد برای خودتان هستید؟
۷) اغلب خوشحال هستید؟
۸) اغلب احساس می کنید کاری یا کمکی از شما برنمی آید؟
۹) ترجیح می دهید در منزل بمانید به جای اینکه خارج شوید و کاری جدید انجام دهید؟
۱۰) احساس می کنید بیشتر از دیگران دچار فراموشی هستید؟
۱۱) فکر می کنید در حال حاضر زنده بودن چیز جالبی است؟
۱۲) در شرایطی هستید که احساس بی ارزشی می کنید؟
۱۳) احساس سرشار بودن از انرژی می کنید؟
۱۴) احساس می کنید شرایط تان ناامیدکننده است؟
۱۵) فکر می کنید اغلب مردم از شما بهترند؟



● بررسی وضعیت شناختی وعملکردی در مبتلایان به آلزایمر

به طورکلی روش برخورد با بیماران مبتلا به ضعف حافظه، به این سادگی ای که تصور می شود، نیست. آزمون های متعددی در مراکز طب سالمندی انجام می شود و نتایج آنها مهم است. علاوه بر آزمون ها، گزارش های خود بیمار و خانواده اش، فهرست همه داروهای مصرفی بیمار، بیماری های گوناگون و تاریخچه آنها و مصرف سیگار و الکل در تشخیص مشکل به پزشک کمک می کند. همچنین معاینات بالینی، آزمایش های خون و تصویربرداری ها نیز لازم اند. همه اختلالات ضعف حافظه را نباید به پای زوال عقل و مشکلات غیرقابل برگشت گذاشت. گاهی افسردگی یا فقر ویتامین b و مواد مغذی ضروری دیگر می توانند به ضعف حافظه منجر شوند. گفت وگو با بیمار، سوالاتی راجع به گذشته وی و همچنین گفت وگو با همراه بیمار که از وضع زندگی و آداب و رفتار او آگاهی دارد، لازم است. شاید برایتان جالب باشد که با آزمون های سنجش شناخت و حافظه آشنا شوید.
برای آگاهی شما ذکر می کنم که حساس ترین عملکردی که در شروع آلزایمر و نقص حافظه دچار اختلال می شود، کاربرد وسایل در زندگی روزمره است. معیار کاربرد وسایل و اینکه آیا از آنها مستقل یا با کمک دیگران استفاده می کنید، امتیازهای متفاوتی دارد. پخت و پز غذا، خرید روزانه، استفاده از داروها، مدیریت امور مالی و بانکی و استفاده از وسایل حمل و نقل جزو این سوالات اند.

معیار فعالیت های زندگی روزمره مثل لباس پوشیدن، غذاخوردن، دست شویی و حمام رفتن نیز برای انجام مستقل یا با کمک دیگران امتیازهای جداگانه دارد. کنترل ادرار و مدفوع هم از شما پرسیده می شود.

آزمون بعدی، فهرستی از کلمات است که از سالمند می خواهیم آنها را با صدای بلند بخواند و به خاطر بسپارد. این کلمه ها ۵ تا هستند و بسیار متفاوت اند و شامل اسامی حیوان، گل، میوه و... هستند. حالا در چند مرحله سوالاتی می پرسیم. به طور مثال نام حیوانی را که در فهرست بود، بگویید؟ گاهی فورا از او می خواهیم ۵ کلمه را بگوید (یادآوری فوری) و گاهی پس از مدتی به صورت تاخیری سوال هایی می پرسیم. توانایی های دیگری مثل هجی کردن کلمه «لیوان» به صورت برعکس نیز سنجیده می شود.
آزمون ساعت نیز از سالمندانی که به علت اختلال حافظه مراجعه می کنند، گرفته می شود. به این صورت که ساعت سنتی بزرگ ترسیم می شود که از او می خواهیم اعداد ۱ تا ۱۲ را در محل مناسب داخل ساعت بنویسد و سپس ساعتی را که اعلام می شود، با عقربه های صحیح رسم کند.
مجموع امتیازات این تست ها نشان دهنده وجود بیماری آلزایمر یا تعیین شدت آن است. البته امتیاز شما به میزان تحصیلات، سن شما و سطح فرهنگی تان وابسته است. به طور مثال هرچه سطح تحصیلات فرد بالاتر باشد، نمره آزمون وی بالاتر و هرچه سن فرد بیشتر باشد، نمره او پایین تر خواهد بود و این امر طبیعی است. میان جنسیت و نژاد و نمرات این آزمون ها هیچ رابطه ای دیده نشده است.

سالمندی نه بیماری است، نه درد

سالمندی، بخشی از زندگی است که بسیاری از ما در حال سپری کردن آن هستیم ، یا در آینده خواهیم گذراند. سالمندی، بیماری یا درد نیست و می توان از جوانی و میانسالی برای دوره سالمندی برنامه ریزی کرد.

به چه کسانی سالمند می گویند؟

مرز سالمندی شصت و پنج سالگی است ، اما در ایران کسی که بالای 60 سال باشد، سالمند است.آیا کشور ما کشور سالمندی به شمار می آید؟ آخرین آمارها نشان می دهد، در ایران 7/5 تا 7 درصد جمعیت را سالمندان تشکیل می دهند. در بعضی استان های کشورمان جمعیت سالمندان به 9 درصد کل جمعیت آن استان هم می رسد. براساس تعریف سازمان ملل متحد، کشوری که بیش از 7 درصد کل جمعیتش سالمند باشند، کشور سالمندی به حساب می آید. بنابراین زنگ خطر برای ایران زده شده است. در پنج تا 10 سال آینده، جمعیت سالمند کشور ما افزایش می یابد و مساله مهم ما سالمندی خواهد بود.

این جمعیت سالمند چه نیازهایی دارند؟

نیازهای سالمندان در ایران و تمام جهان را می توان به سه گروه اصلی تقسیم کرد:

1 – مراقبت های پزشکی و بهداشتی

2 – نیازهای اجتماعی – اقتصادی مانند بیمه و حقوق بازنشستگی است که بی توجهی به آنها آرامش روحی، روانی و اجتماعی سالمند را به هم می ریزد

3 – نیازهای روانی سالمندان بیشتر با چه بیماریهایی دست یه گریبانند؟ بیماری های قلبی و عروقی در بیشتر کشورهای جهان، مقام اول را دارند و پس از آن سالمندان بیشتر با انواع سرطان ها دست و پنجه نرم می کنند. در برخی از کشورها نیز ناتوانی های ناشی از حوادثی مانند زمین خوردن در مقام دوم پس از بیماری های قلبی و عروقی قرار می گیرد.

بیشترین حادثه ای که برای سالمندان اتفاق می افتد، چیست؟

شایع ترین حادثه ای که سالمندان با آن روبه رو هستند، زمین خوردن است. 19 تا 26 درصد سالمندان در طول یک سال دچار نوعی حادثه می شوند. شایع ترین حادثه برای مردان سالمند شهری، حوادث رانندگی و در میان زنان سالمند شهری، زمین خوردن است. سالمندان روستایی هم بیشتر زمین می خودند که بیشتر از زمین خوردگی ها باعث شکستگی استخوان می شود.

10 عـلامـت آلـزایـمـر در سالمندی

1) کاهش حافظه: فراموشی و عدم یادآوری اطلاعات تازه از شایع ترین علائم زودرس زوال عقل است. فرد به تدریج خاطرات کوتاه مدت را فراموش می کند و قادر به یادآوری خاطرات کوتاه مدت نیست.

حد طبیعی:به یاد نیاوردن اسامی یا فراموشی گهگاه قرار ملاقات.


۲) اشکال در انجام وظایف معمول:آنها اغلب در انجام یا تکمیل وظایف روزمره شان دچار مشکل می شوند. ممکن است یکی از مراحل تهیه غذا یا تماس تلفنی یا قرارملاقاتشان را فراموش کنند.

حد طبیعی: گاهی اوقات به یاد نیاوردن اینکه برای انجام چه کاری یا به قصد گفتن چه موضوعی به اتاق آمده اند.



۳) مشکلات گفتاری: آنها اغلب کلمات ساده را فراموش می کنند یا برای بیان خواسته هایشان کلماتی نامفهوم و اشتباهی به کار می برند. اغلب درک و فهم مطالب یا صحبت های افراد مبتلا به بیماری آلزایمر برای اطرافیان مشکل است. مثلا هنگامی که به دنبال پیداکردن مسواکشان هستند هنگام طلب کمک از اطرافیان خواسته خود این طور بیان می کنند: «چیزی که برای دهان من است را می خواهم.»

حد طبیعی: فراموش کردن اسامی یا قرار ملاقات.



۴) سردرگمی نسبت به زمان و مکان:معمولا آنها فراموش می کنند که در چه مکانی هستند و چرا و چگونه در آنجا حضور دارند در این موارد اکثر آنها راه برگشت به خانه را از یاد می برند.

حد طبیعی: فراموشی روزهای هفته یا جایی که قرار است بروند.



۵) اشکال در قضاوت:آنها ممکن است پوشش مناسبی در فصول سال نداشته باشند مثلا در یک روز گرم چندین لباس و در یک روز سرد لباس کمی بپوشند. حتی ممکن است در مواردی به دلیل اینکه قدرت تشخیص ضعیفی دارند برای خرید یک شی کم ارزش، مبلغ بیشتری بپردازند.

حد طبیعی:گرفتن تصمیمی قابل بحث یا اختلاف برانگیز به صورت گاه گاهی.



۶) اختلال در تفکر انتزاعی: آنها به طور غیرمعمول در انجام فعالیت های ذهنی پیچیده دچار اشکال هستند. مانند فراموش کردن شماره هایی (شماره تلفن و...) که در ذهن دارند و اینکه شماره ها مربوط به چیست و چگونه از آن استفاده کنند.

حد طبیعی: مشکل در تعیین اولویت های کارهای روزانه.



۷) گذاشتن اشیا در جاهای غیرمعمول:آنها ممکن است وسایل یا اشیا را در مکان هایی غیر از مکان اصلی آن قرار بدهند مثلا ساعت مچی را در ظرف شکر و عینک را در فریزر.

حد طبیعی: قراردادن کلید یا کیف پول در مکانی اشتباه آن هم در دفعات کم.



۸) تغییر رفتاری یا خلق و خو:آنها ممکن است دچار نوسانات خلقی شوند و در یک لحظه بدون هیچ دلیل منطقی از حالتی آرام و معمولی تبدیل به فردی عصبانی شود یا اینکه اشک بریزند.

حد طبیعی: گاهی اوقات احساس ناراحتی داشتن یا اخم کردن



۹) اختلال شخصیت:شخصیت آنها می تواند به طور چشمگیری تغییر کند.

حد طبیعی: تاحدودی تغییر شخصیتی با توجه به بالارفتن سن.



۱۰) از دست دادن انگیزه و اشتیاق در فعالیت های روزمره:آنها ممکن است منفعل باشند و ساعت های طولانی در مقابل تلویزیون بنشینند و تمایلی به انجام فعالیت های روزمره نداشته باشند.

حد طبیعی:گاهی اوقات احساس خستگی از کار یا وظایف اجتماعی.