مشاوره ازدواج و خانواده کودک و نوجوان
سایت تخصصی مشاوره روانشناسی و روانپزشکی با هزاران مطلب مفیدو آموزنده
مشاوره ازدواج و خانواده کودک و نوجوان
سایت تخصصی مشاوره روانشناسی و روانپزشکی با هزاران مطلب مفیدو آموزندهآماده سازی کودک برای ورود خواهر یا بردار جدید
پیش از تـــولد نــــوزاد۱- با کـــــــــودک صحبــــــت کنید :
مثلاً توضیح دهید که خانواده شامل پدر، مادر و خواهر و برادرهاست؛ و در بسیاری از خانوادهها تعداد فرزندان بیش از یکی است. سه چهار ماه پیش از ورود نوزاد، آماده سازی کودک را شروع کنید. اگر کودک در سن پیش دبستان یا دبستان است این آماده سازی را زودتر آغاز کنید. به کودک نگویید برایش یک دوست یا همبازی می آورید، زیرا او به علت خوابیدن طولانی مدت نوزاد و یا ناتوانیاش در بازی کردن با وی، ناراحت میشود.
۲- به کـــودک آگاهــی بدهید:
درباره انتظار خود برای ورود نوزاد، زیاد خوابیدن شیرخوار، گریه کردن و ناتوانی او در بازی کردن با کودک، صحبت کنید. همچنین عکسهای دوران نوزادی خودش را به او نشان دهید. کودکان بزرگتر گاهی درباره نحوه به وجودآمدن نوزاد و این که از کجا می آید از شما سؤال می کنند. با توجه به سن آنها، درباره تولد و جنسیت برایشان توضیح دهید؛ اما اگر نمی دانید چه پاسخی بدهید، جواب ندادن بسیار بهتر از ارائه توضیحات نادرست است.
۳- کـــــودک را با خود همــــراه کنید:
اجازه دهید او حرکات جنین داخل شکمتان را احساس کند. از همکاری کودک در آماده کردن اتاق نوزاد نیز تشکر کنید. با همدیگر برای فرزند جدید هدیه بخرید. به علاوه، می توانید از طرف نوزاد برای کودک بزرگتر هدیه بخرید.
۴- تغییـــــــرات لازم را به تدریج انجام دهید:
پیش از ورود نوزاد به مرور تغییرات لازم را انجام دهید؛ زیرا این کار فرصت سازگار شدن با شرایط تازه را برای کودک فراهم می کند. اتاق خواب کودک را جدا کنید و به جای تختخواب بچگانه از تختخواب بزرگ استفاده کنید. به کودک نگویید علت تغییرات ورود فرزند جدید است؛ زیرا در او احساس حسادت، خشم یا طردشدن به وجود می آید. به او بگویید تو بزرگتر شدهای و باید در اتاق خواب مخصوص خودت بخوابی.
از ایجاد تغییرات اساسی درست در بدو ورود نوزاد جداً خودداری کنید!
بـــرای کــودک توضیح دهید:
به او بگویید که بچه چه وقت به دنیا خواهد آمد و هنگام حضور نداشتن شما در خانه چه کسی از او مراقبت خواهد کرد. هنگام رفتن به بیمارستان از کودک خداحافظی کنید و او را از بازگشت خود مطمئن سازید. اگر در شرایط نامناسب هستید و یا کودک خواب است، باید یادداشتی آماده کنید که در آن در باره زمان برگشت شما و احساستان نسبت به او نوشته شده باشد تا کودک خود آن را بخواند یا توسط پدر و یا یک بزرگتر بتواند از آن آگاه شود.
هنگــــام تولد فـــــرزند جدید
برنامه ای ترتیب دهید تا کودک شما نوزاد را ملاقات کند؛ این کار موجب کاهش احساس نگرانی او درباره سلامت مادر خواهد شد. با برگزار کردن یک مراسم کوچک، تولد نوزاد را جشن بگیرید. گاهی کودکان هنگام ملاقات مجدد مادر، ساکت و نگران هستند یا تمایلی به در آغوش گرفتن مادر یا بوسیدن او ندارند. خود را برای این گونه واکنشها آماده کنید و آنها را بپذیرید. اگر چند روز از کودک دور هستید، از طریق تلفن و یادداشت با او در تماس باشید.
تغییــــــرات پس از ورود نــــــــــــوزاد
توجه کنید که برنامههای روزانه کودک را طبق روال گذشته ادامه دهید. او را در فعالیتهای مربوط به شیرخوار شرکت دهید تا احساس طرد شدن نکند. رفتارهای مناسب کودک را تشویق کنید؛ مثلاً بگویید: «از این که در عوض کردن لباس ِ کوچولو به من کمک کردی متشکرم. تو خیلی خوب کمک می کنی.» به او یاد بدهید چگونه نوزاد را بغل کند و در طول روز به او اجازه بدهید نوزاد را در آغوش بگیرد. واکنش های نوزاد را برایش توصیف کنید. مثلاً بگویید: او دوست دارد تو به آرامی با او رفتار کنی. این توضیحات موجب بهتر شدن روابط بین آنان و لذت بردن از وجود یکدیگر خواهد شد. به علاوه زمانی که خانواده و بستگان شما فرزند جدید را ملاقات می کنند به آنها یادآوری کنید که به کودک بزرگتر نیز توجه کنند. زمانی را در طول روز به کودک اختصاص دهید و حتی سعی کنید چند دقیقه با او تنها باشید. احساس خود را به کودک نشان دهید و به او بگویید که دوستش دارید تا او نیز احساسات خود را برای شما بیان کند.
هنگــــام شیـــــــردهـــی به نــــوزاد
هنگام شیردادن به نوزاد، پاسخگویی به رفتارهای کودک بزرگتر دشوار است. پیش از برنامه شیردهی، کودک را سرگرم کنید. مثلاً از اسباب بازیهای جالب برای سرگرم کردن او استفاده نمایید. همچنین می توانید به کودک نوشیدنی یا غذایی ساده بدهید. در صورت وجود رفتار مطلوب در حین شیردهی، او را تشویق کنید. برخی کودکان به دیدن نوزاد هنگام شیردهی و یا در کنار مادر بودن تمایل دارند. کودک را با دست دیگر در آغوش بگیرید یا دستتان را به دور گردن یا کمر او حلقه کنید.
مشکلات رفتــــاری بـــرخی کــــودکان بعد از به دنیا آمدن فــــرزند جدید
کودکان در مقابل ورود بچه جدید واکنشهای متفاوتی نشان می دهند. مشکلات شایع آنها عبارت است از لجبازی، قشقرق به پا کردن، تحریک پذیری، رفتار خشن با شیرخوار، چسبیدن به مادر و اضطراب جدایی، مشکلات مربوط به دستشویی رفتن و شب ادراری، مشکلات خواب وتغذیه، رفتارهای بچگانه مثل درخواست پستانک و شیشه شیر و یا کودکانه صحبت کردن. باید توجه داشت که کودک برای سازگاری با شرایط تازه نیاز به زمان دارد. رابطه او با والدین به دلیل ورود خواهر یا برادر جدید تغییر خواهد کرد و شاید در این هنگام نسبت به نوزاد احساس رنجش کند. حتی ممکن است به علت کم شدن توجه، کودک احساس کند که والدین دیگر او را دوست ندارند و در این هنگام رفتارهای بچگانه از خود بروز دهد؛ از جمله مکیدن شست، با شیشه شیر خوردن و درخواست این که مادر در دهان او غذا بگذارد. این رفتارها نشانگر تمایل کودک برای کسب توجه پدر و مادر است. توجه اضافی در این موارد باعث تشویق این گونه اعمال و تداوم آنها خواهد شد. از توجه کردن خارج از حد به رفتارهای بچگانهِ کودک جداً بپرهیزید.
چگــــونه با این مشکـــلات رو به رو شـــویم ؟
۱- احساس کـــودک را درک کنید:
اگر می گوید نوزاد را دوست ندارم، به او نگویید این احساس بد است. بلکه اجازه ابراز این احساس را بدهید و مجادله نکنید؛ حتی گاهی با احساس او همراه شوید و نامطلوب بودن حضور یک فرزند تازه در جمع خانوادگی را تصدیق کنید.
۲- آرامــــش کــــودک را تحسیــن کنید:
اگر کودک بیش از ۳۰ دقیقه آرام مانده است، به کنارش بروید و با او باشید. برای تشویق وی برنامه ریزی کنید.
۳- در رفتــارهایتان باثبات باشید:
عقیده خود را نسبت به وجود انضباط در کودک مشخص کنید. هنگام مشاهده رفتار نامناسب، واکنش سریع نشان دهید. با کودک بحث نکنید و غر نزنید بلکه عمل کنید. او باید بداند که چه رفتاری از نظر والدینش مطلوب و مورد انتظار است. پدر و مادر باید در رفتار تربیتی با کودک هماهنگ باشند.
۴- بعضی از رفتـــارهای نامناسب کـــودک را نادیده بگیرید:
بعضی از رفتارها مانند کودکانه صحبت کردن را نادیده بگیرید. هنگام انجام رفتارهای بچگانه با کودک صحبت نکنید و به او نگاه نکنید. در این زمان از اتاق خارج شوید یا به کار خود بپردازید. رفتار مطلوب کودک را تشویق کنید.
۵- در بــرابـــر بد رفتاریهای جدی کــودک واکنش ســـریع نشان دهید:
رفتارهایی مانند صدمه زدن به نوزاد باید سریع پاسخ داده شود. کودک بایستی بفهمد که آسیب رساندن به نوزاد پذیرفتنی نیست و با انضباط خاصی با او برخورد خواهد شد.
کودکان از سه سالگی لحن منطقی را درک می کنند
یک روانشناس کودک: بچهها از سه سالگی، لحن منطقی را میفهمندیک روانشناس کودک ضمن تاکید بر این که والدین مانند یک کودک به بازی نگاه کنند، توصیه کرد: میتوان لحن کودکانه را در حین بازی با کودک به کار گرفت اما باید توجه داشت بچهها از سه یا چهار سالگی لحن منطقی را میفهمند.
دکتر رامین خدابخشی در گفت وگو با خبرنگار سلامت خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، ضمن تاکید بر این که لازم است والدین نیز از بازی با کودکان لذت ببرند تا بتوانند این احساس خوشایند را به کودکشان نیز منتقل کنند، گفت: در وهله اول درخواست بازی باید از سوی کودک مطرح شود و والدین نباید پیشنهاد بازی به کودک را بدهند چرا که بازی کردن نیاز کودک است و نه والدین.
وی در ادامه توصیه کرد: والدین انجام بازیهای تکراری را باید کنترل و محدود کرده و برای بازیهای تکراری جایگزینهای مناسب انتخاب کنند.
این روانشناس کودک، با بیان این که پدر و مادر هر روز، یک بازه زمانی مشخص را برای به بطالت گذراندن با کودک اختصاص دهند، اظهار کرد: والدین به یاد داشته باشند قرار نیست از این بازه زمانی، بهرهبرداری ویژهای کنند. اگر انجام این کار برای پدر و مادرها سخت است بهتر است زمان کوتاهتری مثلا 10 دقیقه را اختصاص داده و به تدریج آن را افزایش دهند.
خدابخشی افزود: والدین سعی کنند ذهن خود را به بازی که انجام میدهند متمرکز و در زمان «حال» زندگی کنند. بسیاری از والدین در حین بازی با کودک دچار اضطراب میشوند چرا که به جای توجه به کودک و بازی که انجام میدهند، به فکر انجام برنامههای عقب افتاده و دل مشغولیهای خود هستند.
بچه ها از سه سالگی لحن منطقی را میفهمند، لازم نیست لحن کودکانه به کار ببرید
وی همچنین ضمن تاکید بر این که والدین مانند یک کودک به بازی نگاه کنند، توصیه کرد: میتوان لحن کودکانه را در حین بازی با کودک به کار گرفت اما باید توجه داشت بچهها از سه یا چهارسالگی لحن منطقی را میفهمند.
این روانشناس کودک اضافه کرد: بازی را یک وسیله سرگرم کننده در نظر بگیرید و به فرآیند بازی توجه کنید و نه نتیجه بازی. بنا نیست انتهای بازی چیزی عاید دو طرف بازی بشود.
خدابخشی ضمن بیان این که بازی را تا جایی که لذت بخش است ادامه بدهید و نه تا زمان رسیدن به انتهای بازی، اظهار کرد: به عنوان مثال جورچین را تا زمانی که از انجام آن لذت می برید ادامه بدهید و پس از آن رهایش کنید.
از انجام بازیهای کثیفی چون گل بازی امتناع نکنید
وی افزود: از انجام بازیهای کثیف چون گل بازی، نقاشی کردن با دست، دویدن زیر باران، آب بازی و مانند آن اجتناب نکنید چرا که کودک از انجام این بازیها لذت میبرد و مایل است شما در این لذت با او سهیم شوید.
نکات مهم و قابل توجه در مسائل تربیتی پسرها
تربیت و پرورش صحیح فرزند مهم ترین مشغله ذهنی پدر و مادر است. با ورود نوزاد به کانون گرم خانواده، زندگی زن و شوهر وارد مرحله تازه ای می شود. آنها از این به بعد فقط همسر یکدیگر نیستند؛ بلکه در برابر فرزندشان به عنوان پدر و مادر نیز وظایفی دارند.
اگر شما پسرانی در خانواده تان دارید، می دانید که آنها ممکن است پرزحمت باشند. ولی مخلوقات حساسی هستند که می توانند به هر سویی هدایت شوند. یعنی جوانی برومند و بی مانند یا فردی پر از مشکلات. دنیای ما نیازمند مردانی کامل و پرانرژی است نه ربات هایی که کار کنند و بجنگند. ما پسرانمان را پرورش می دهیم که بتوانند آزاداندیش باشند و سوالات خود را در قلب و ذهنشان جستجو کنند و به پاسخی صحیح برسند. امروزه بیشتر مادران جوان از این که نوزادشان پسر است خوشحال و به آن عشق می ورزند و از پسر بودنشان نمی هراسند. آنها انرژی سرشار پسران را می بینند و با شور و هیجان آنها را به سمت چیزهای مثبت هدایت می کنند. پسران هم به آنها عشق می ورزند و می خواهند که خودشان هم در پرورش و رشد خود شرکت کردن و سهم بسزایی داشته باشند.
ابراز احساسات و هیجانات، صحبت کردن درباره مسائل و مشکلات، توانایی برقراری ارتباط قوی با دیگران و... از جمله مسائل تربیتی حساس و ظریفی است که والدین باید به آن توجه داشته باشند. چنین توانایی هایی معمولا در دختران ملموس تر از پسران دیده می شود. خانواده هایی که فرزند پسر دارند، گاه در این باره نگرانی هایی دارند.معمولا پسرها با مادران خود راحت ارتباط برقرار کرده و از مسائل و مشکلاتشان می گویند. اگر شما هم از آن دسته مادران هستید که در مورد تربیت و پرورش فرزند پسر خود احساس نگرانی می کنید این مطلب را بخوانید.
به او کمک کنید تا احساساتش را بروز دهد: مامان ها معمولا بیشتر با دخترانشان صحبت می کنند. در نتیجه، به طورکلی پسرها دیرتر صحبت کردن را یاد می گیرند و قدرت کلامی پایین تری از دخترها دارند.
آنها دوست دارند که احساسات را در دل خود نگه دارند. در مواقع ناراحتی، دختر بچه ها گریه می کنند و پسرها دعوا و کتک کاری را انتخاب می کنند. باید او را از سنین خیلی پایین تشویق کرد که در مورد هیجانات درونی صحبت کند، از سکوت و خاموشی بیرون بیاید و عکس العملش را با سخن گفتن نشان دهد.
بیش از حد از او انتقاد نکنید: پسر کوچولوی شما در برابر انتقادها بسیار حساس است؛ خصوصا در مورد مسایلی که به رفتارش مربوط می شود. کارهای نادرست و بد را به او خاطر نشان کنید اما افراطی رفتار نکنید. به عنوان مثال از گفتن جملاتی مانند «خواهر کوچولوی تو هیچ وقت از این کارها نمی کند! تو مامان را کلافه و خجالت زده می کنی...» بپرهیزید.زبان مناسب را انتخاب کنید! :«مردان مریخی، زنان ونوسی» شاید همه ما این عبارت را شنیده ایم و حتما گوینده آن دلیل روشنی برای این ادعا دارد. مسلما شیوه رفتاری با هر کدام متفاوت است. وقتی با پسرها صحبت می کنید، جملات واضح، روشن، منطقی و به دور از هر توضیح اضافی و حاشیه را انتخاب کنید.نیمه دیگر شخصیت او را نیز در نظر بگیرید: به او بیاموزید که در لباس پوشیدن مرتب باشد و رنگ ها را با هم ست کند، به آرایش موهایش برسد، مراقب سلامت و ظاهر خود باشد... اینها مسائلی است که شاید همه پدران به آن توجه نداشته باشند. چنین شرایطی برای او بسیار مفید است؛ چرا که او بعدا مردی خواهد شد و به این ترتیب می تواند نظر دیگران را به خود جلب کند. از این که احساس «زنانه» پیدا کند نترسید. احساس مرد بودن از والد هم جنس خودش به او منتقل می شود.محدودیت وضع کنید: از آنجا که مادر جذابیت و شیفتگی بیشتری برای پسرش دارد و به علاوه اینکه نمی تواند خیلی با او صمیمی باشد، برقراری ارتباط این دو، پیچیدگی های خاصی دارد. اما به هرحال، اعمال برخی محدودیت ها لازم و غیرقابل اجتناب است.
همه کارهایش را انجام ندهید: دلیلی ندارد که زیپ شلوارش را ببندید، درحالی که خودش می خواهد این کار را انجام دهد. او را ترغیب کنید که خودش لباس هایش را بپوشد، دوش بگیرد و به کارهای شخصی اش برسد. بپذیرید که روزی از شما دور خواهد شد. احساس نیازی که به شما دارد را بیش از حد تقویت نکنید.یک نمونه «اجتماعی» برای او باشید! : امروزه مادر علاوه بر جایگاه مهم خود می تواند مدلی برای شناخت هویت اجتماعی فرزندش باشد. او می تواند پسرش را به سمت اهدافش سوق دهد. بسیار رایج است که پسر بچه ها می گویند «می خواهم درآینده شغل مادرم را داشته باشم!»
نـاخن جویدن و علل آن
جویدن ناخن یک اختلال و واکنش روانی است که در کودکان معمولاً در سنین خردسالی ۴ تا ۵ سالگی آغاز میشود. علّت ناخن جویدن در این سنین اغلب ناشی از هیجانات منفی و اضطرابها میباشد. همچنین، ناخن جویدن میتواند روشی برای ابراز دلگیریها و دلخوریها، دلواپسیها و یا جلب توجه باشد. گاهی کودکان این عمل را از والدین خود یاد میگیرند و گاهی هم به علّت اضطراب و استرس به ناخن جویدن روی میآورند.ناخن جویدن علاوه بر بروز مشکلات جسمانی، میتواند باعث بروز مشکلات روانشناختی از قبیل کاهش اعتمادبهنفس شود، به این صورت که کودکانی که ناخن میجوند، اغلب در نزد همسالان خود دستانشان را مخفی میکنند و این موضوع باعث خجالت آنها میشود.
در هر حال، ناخن جویدن یک اختلال محسوب میشود و از بین بردن آن در دوران کودکی آسانتر است، زیرا این مسئله ممکن است تا بزرگسالی ادامه داشته باشد و بعدها بهصورت یک عادت درآید.
بهترین شیوه و واکنش به این اختلال، پیدا کردن منبع استرس و اضطراب در کودک میباشد و با رفع آن مسئله ناخن جویدن میتواند به راحتی کنار گذاشته شود.
۱. کوتاه کردن ناخنها: ناخنهای کوتاه شده لزوم کمتری دارند که جویده شوند. سعی کنید که هر چند روز یکبار ناخنهایش را بگیرید و سوهان بزنید که حتّی نتواند تکههای کوچک ناخن را به دندان بگیرد.
۲. منحرف کردن حواس کودک در هنگام ناخن جویدن: سعی کنید حواس کودک را هنگام این عمل پرت کنید. از او کارهایی بخواهید که مجبور شود از انگشتانش استفاده کند، مثل: درست کردن یک کاردستی یا کشیدن یک نقاشی.
۳. چسب زدن به روی انگشتان: شما میتوانید چسبهای زخم رنگی به روی دستانش بزنید.
۴. مراجعه به یک مرکز خدمات روانشناختی و مشاوره: از آنجایی که دلیل بروز این اختلال میتواند کاستی در نحوة برقراری ارتباط بین اعضاء خانوادهای باشد که کودک در آن رشد مییابد، بررسی روانشناختی یک متخصص لازم بهنظر میرسد.
به یاد داشته باشید که تهدید، تنبیه، پاشیدن فلفل و دارو به روی انگشتان نه تنها تأثیری ندارد، بلکه میتواند مشکل را تشدید کند.
بهویژه بچههای کوچکتر نمیتوانند دلیل اینکه انگشتانشان بدمزه است را بفهمند و این راهحل نمیتواند به آنها کمک کند.
همینطور سعی کنید هرگز بچهها را نترسانید. بهعنوان مثال که اگر ناخنت را بخوری درخت ناخن در شکمت رشد میکند یا اینکه ممکن است بدون اینکه بداند انگشتش را بخورد، زیرا کودک شما ممکن است این گفتههای شما را بهطور واقعی احساس کند.
هنر "نـه" گفتن به فرزنــدان
تو صف فروشگاه با سبدم ایستاده بودم. جلوتر از من یه خانم با دختربچه ۸-۹ سالهش بود و داشت خریداش رو روی میز صندوقدار میچید. دختر شیرین و بامزهش یه بسته پاستیل رو مدام از جلوی صندوقدار برمیداشت و تو خریدای مادرش میذاشت و مادرش برمیداشت و تو قفسه جا میداد. اون زن بیشتر از ۳۰۰ هزار تومن خرید کرده بود و حتما دلیل مهمی داشت که یه بسته پاستیل ۵۰۰ تومنی رو برای بچهش نمیخرید. آیا اون زن مادر بدی بود؟اگه بچهها رو دوست دارید، اگه مسئول تربیت بچهای هستید که همه دنیا رو براش میخواهید و آرزو میکنید هیچ وقت تو زندگیش شکست نخوره، بهش “نه” هم بگید تا نه گفتن و نه شنیدن رو یاد بگیره.
برای روانشناسا قدرت به تعویق انداختن خواستهها، یکی از ملاکها بلوغ یه آدمه و آدما این قدرت رو به مرور به دست میارن. ما تو روند زندگی و رشدمون یاد میگیریم از خیر یه چیزایی که میخواهیم بگذریم، یاد میگیریم چیزی که میخواهیم رو با شرایط و امکاناتمون بسنجیم و شاید مجبور شیم تحقق خواستهمون رو عقب بندازیم. خواستهمون ممکنه خرید یه لباس باشه، یا یه خونه، یا بدست آوردن یه رابطه خوب با کسی که دوستش داریم.
بچههاخواستههای زیادی ندارن، شاید همه چیزایی که میخوان رو بشه با کمی پول بیشتر تهیه کرد. اما نباید این کار رو بکنید و به همه خواستههای بچهها آره بگید. دلیل “نه” تون رو توضیح بدید و ازش بخواهید که توضیح شما رو درک کنه. مثلا اگه یه اسباببازی تازه میخواد بهش بگید که پولتون برای خریدش نمیرسه. بچهها میتونن معنی محدود بودن پول و محدود بودن حقشون برای خواستن رو بفهمن.
بچه ممکنه برای خوردن یه بستنی یا یه بسته چپس گریه کنه. کمی تحمل کنید و بهش بگید چون براش ضرر داره بهش نمیدید. گریههاش بالاخره تموم میشه و یاد میگیره که همیشه قرار نیست در ازای گریه چیزی که میخواد رو بدست بیاره. بچههایی که برای بدست آوردن هر چیزی گریه میکنن تقصیری ندارن، این ما هستیم که برای ساکت کردن بچه چیزی رو که میخواسته بهش دادیم و به طور غیرمستقیم یادش دادیم که: اینو نمیگیری مگه اینکه به اندازه کافی گریه کنی.
خانوادهای که بدون “نه” هر سرویسی به بچهشون دادن و به خودشون افتخار میکنن که هیچ وقت دل بچهشون رو نشکستن باید منتظر باشن تا از لحظهای که بچهشون وارد جامعه شد هر روز خدا دلش بشکنه. این بچهها کافیه تو کنکور رد شن، عاشق شن و نه بشنون، فرم استخدام پر کنن ولی استخدام نشن و … تا دنیا براشون به آخر برسه.
به بچههایی که دوستشون دارید در کنار همه آرهها و عشقهایی که میدید، نه هم بگید تا شادتر و قویتر زندگی کنن.