بهترین پزشک خنده است ؟

یکی از حالات بد و ناراحت کننده در بعضی از اشخاص عصبانیت و تندخوئی است و بسیاری از حوادث غیر مترقبه و دور از انتظار موقعی پیش می‌آید که شخص عصبانی شده و کنترل خود را از دست بدهد. بد نیست بدانید که در بدن ما سه نوع دستگاه عصبی وجود دارد:
۱) مغز که در کاسه سر قرار گرفته و دارای اهمیت و وظایف حیرت‌آوری است که هنوز پس از سال‌ها مطالعه و تحقیق تمام وظایف و اعمال آن برای ما شناخته شده نیست. به‌طور کلی بعضی از اعمال بدن مستقیماً به وسیله مغز انجام می‌گیرد مثل فرمان دادن به بسیاری از عضلات و اعضاء، کنترل کردن سیستم‌‌های عصبی دیگر ”یعنی به‌عنوان یک فرمانده مقتدر کار اعصاب خودکار را در شرایط خاص کنترل می‌کند“. مراکز اعصاب واقع شده در مغز را اعصاب مرکزی می‌نامند.
۲) سیستم اعصاب سمپاتیک که در کنار مهره‌های ستون فقرات به صورت غده‌های کوچک عصبی دیده می‌شود و رشته‌های خود را به تمام قسمت‌های بدن می‌فرستد و کارهای زیادی انجام می‌دهد. اعصاب سمپاتیک در اطراف عروق به‌خصوص شریان‌های بزرگ به صورت شبکه‌ای قرار گرفته‌اند. وقتی برای بدن حادثه‌ای رخ دهد مثلاً به خونریزی دچار شود و خون زیادی از دست بدهد بدن برای کم کردن ظرفیت و گنجایش رگ‌های خود با تحریکی که به وسیله اعصاب سمپاتیک انجام می‌شود تمام عروق را منقبض می‌کند یعنی با تنگ شدن عروق، با وجود خون کمی که در رگ‌ها وجود دارد می‌تواند حجم رگ‌ها را پر کند و به اصطلاح بدن با حجم کمتری از خون، مهم‌ترین وظیفهٔ خود را که رسانیدن خون به قلب و مغز است انجام ‌دهد. در چنین حالتی، اعصاب سمپاتیک از خود ماده‌ای به نام آدرنالین و در مراکز مربوط به همین اعصاب، نور آدرنالین ترشح می‌کند و همین کار یعنی ترشح این دو ماده باعث افزایش فشار خون و کم شدن حجم خون می‌شود.”البته تحریک اعصاب سمپاتیک گاهی کار سیستم عصبی پاراسمپاتیک را نیز کنترل می‌کند.
۳) سیستم پاراسمپاتیک از آن دسته از اعصاب خودکار است که کارش را مثل سیستم قبلی به طور اتوماتیک انجام می‌‌دهد. تحریک اعصاب پاراسمپاتیک باعث کند شدن ضربان قلب، گشاد شدن رگ‌های خونی، تحریک روده و دفع مواد زائد یعنی تخلیه مدفوع، تخلیه صفرا جهت هضم کردن غذا با ترشح ماده‌ای به نام استیل کولین و منقبض کردن کیسه صفرا، تحریک لوزالمعده برای ترشح سه آنزیم هضم کننده یعنی”آمیلاز“ ،”لیپاز“و”تریپسین“ برای هضم مواد نشاسته‌ای، چربی و پروتئین، تنگ شدن مردمک چشم، پائین آوردن فشار خون و... می‌شود.
سیستم سمپاتیک و پاراسمپاتیک با هم به طور متعادل و هماهنگ کار می‌کنند. اکنون تصور کنید که شخصی یک‌مرتبه عصبانی شود، از کوره در رود و تعادلش را از دست بدهد. به اصطلاح خون جلوی چشمانش را بگیرد و این حالت، مرتباً تکرار شود. بدین ترتیب بسیار امکان دارد که در یکی از این موارد که دیگر اعصاب مرکزی روی سیستم اعصاب کنترل خود را از دست داده، فرد به کسی چاقو بزند، آدم بکشد، ظروف و اشیاء قیمتی را بشکند، خانه را آتش بزند، خودش را از بالای بام به پایین پرتاب کند، به‌سوی مردم تیراندازی کند و کارهای بسیار خطرناک و باورنکردنی انجام دهد. در چنین حالتی معمولاً بر اثر ترشح مقادیر زیادی آدرنالین فشار خون بیمار به شدت بالا می‌رود، نبض تند می‌شود، ضربان قلب بالا می‌رود و فرد تندخو فریاد می‌کشد، حریف و رقیب می‌طلبد و...
اگر در میان فامیل و دوستان خود چنین افرادی را سراغ دارید باید به آنها توصیه کنید تا غذاهائی بخورند که در بدنشان باعث ترشح زیاد آدرنالین نشود. یکی از این غذاها پنیر، به‌خصوص پنیرهای کهنه است که دارای تیرامین فراوان بوده و این تیرامین باعث تحریک مرکز عصبی و ترشح مقادیر زیادی آدرنالین و نور آدرنالین می‌شود و حالت عصبی چنین افرادی را صدچندان می‌کند. بهتر است این گروه از افراد اصلاً پنیر نخورند به‌خصوص آن که تیرامین در افرادی که زمینه ابتلا به میگرن را دارند باعث پیدایش سردردهای میگرنی شده و همین سردرد باعث عصبانیت بیشتر آنها می‌شود. توصیه می‌شود در چنین مواردی برای فرو نشاندن خشم بیمار، از داروهای آرام بخش استفاده کنید و فکر بیمار را از موضوع منحرف نمائید و از وجود افرادی که به شدت مورد علاقهٔ وی هستند کمک بگیرید. البته خورانیدن آب بسیار سرد به بیمار و حتی پاشیدن آب سرد به صورت او و دعوت شخص به آرامش،بسیار مؤثر است . ناگفته نماند که غذاهای خیلی شور نیز به ایجاد چنین حالتی کمک می‌کند بنابراین حساب کنید که اگر چنین شخصی پنیر زیاد بخورد و آن هم پنیر خیلی شور، چه اتفاقی خواهد افتاد؟!!! به هر حال بهتر است افراد تندخو، از خوردن نمک پرهیز کنند و یادشان باشد که گاهی در بعضی نان‌ها نیز نمک زیادی می‌‌‌ریزند. خوراکی‌هائی مثل پفک نمکی، خیار شور، هویج و گل کلم و بسیاری از خوراکی‌های دیگر که مملو از نمک هستند باعث تندخوئی می‌شوند.
برای رفع عصبانیت چه غذائی مفید است؟ یکی از بهترین خوراکی‌هائی که می‌تواند به طور اعجاب‌آور، تندخوئی را برطرف کند لیموترش است البته منظور لیموترش کوچک شیراز و جهرم و جنوب ایران است که به اصطلاح Lime نام دارد. این میوه خاص جنوب آسیا است و به نظر می‌رسد که اعراب این میوه را از هندوستان در سال‌های بین ۷۵۰ تا ۹۰۰ میلادی به کشورهای عربی آورده باشند.این میوه تا قبل از آغاز جنگ‌های صلیبی، برای اروپائیان نا شناخته بود و تازه از سال ۱۶۲۶ اروپائیان با آن آشنا شدند وتعدادی از درخت‌های آن را در کشور موزامبیک یافتند. از آن پس، به خاطر پیشگیری ملوانان از ابتلا به بیماری اسکوربوت ”که در نتیجه کمبود ویتامین c در بدن ایجاد می‌شود و موجب خونریزی می‌گردد“ هر روز به ملوانان تعدادی لیموترش ” به صورت جیره غذائی“ می‌دادند. بعدها کاشت این میوه در کالیفرنیا وفلوریدا مرسوم شد و بعد از سرمای شدید فلوریدا در سال ۱۸۹۴ به کلی مزارع لیموترش این ایالت از بین رفت و کاشت آن به ایالت کالیفرنیا منحصر شد. خوردن لیموترش برای مبتلایان به پادرد همچنین برای کسانی که خونشان خاصیت اسیدی دارد بسیار مفید است زیرا خون را قلیائی می‌کند. بعضی از محققین آن را wonderfulcoolerforthebrain نام داده‌اند. این ماده خشم را به سرعت برطرف می‌کند و نفرت را می‌زداید. بهترین راه برای مصرف کردن لیمو ترش ریختن آب لیمو ترش تازه، بر روی غذاهاست. آب لیموئی که از قبل گرفته شده و در شیشه ریخته‌اند، خاصیت و تأثیر چندانی ندارد.

در محل کار سردرد دارین ؟

در موارد حاد، سردردها میتوانند در ترفیع شغلی یا سابقه کاری تاثیر منفی بگذارند. از طرفی کارفرمایان فرد مورد نظر را به حد کافی برای مواجهه با تنشهای کاری مناسب نمی دانند و از طرف دیگر اشخاصی که سردردهای متعدد را تجربه میکنند، دچار احساس گناه میشوند زیرا برای جلوگیری از سردرد به ساعات استراحت بیشتری نیاز دارند و در مقابل همکارانشان حس بدی دارند.
● چه عواملی موجب بروز سردرد میشوند؟
تمام انواع سردردها، بخصوص آنهایی که با تنش و اضطراب مربوطند و همچنین میگرن، در محیطهای کاری معمول هستند. شاید دلیل آن عوامل مشابه بروز آنها در محل کار باشد. در بعضی موارد مانند میگرن، چندین عامل مختلف روی هم انباشته شده و ناگهان موجب بروز سردرد میشوند.
● عوامل رایج در ایجاد سردرد
▪ اضطراب، نگرانی، تنش، تشویش در باره محل کار، ضرب العجلها، دستورات کاری یا حتا نگرانی در باره خانواده و بچه ها در خانه.
▪ مجادله با همکاران یا مشتریان.
▪ محیط کار ناخوشایند- گرما، سرو صدا، هوای خشک یا دود آلود، نور کم یا نامناسب، میز/صندلی ناراحت که موجب درد پشت وگردن هم میشوند.
▪ زمان طولانی کار با کامپیوتر که موجب سردرد و مشکلات دید هم میشوند.
▪ ساعتها کار دائم بر روی یک پروژه بدون استراحت.
▪ نخوردن صبحانه یا ناهار.
▪ نداشتن استراحت کافی در شب گذشته بخصوص درز کارهای شیفتی.
▪ مصرف الکل.
● جلوگیری از سردرد
متاسفانه هیچ راه حل معجزه آسایی برای جلوگیری از سردرد وجود ندارد. اما راهکارهای ساده ای برای کم کردن تعداد دفعات آن وجود دارند. مهمترین این روشها عبارتند از:
▪ سردرد خود و عوامل بروز آنرا بشناسید تا بتوانید از وقوع یا تاثیر گذاری این عوامل کم کنید.
▪ یک یادداشت برای دوران وقوع سردرد خود داشته باشید تا بتوانید وقایع، غذاها یا عوامل دیگر را به آن ربط داده و مشکل اصلی را بیابید.
▪ اگر سردردهای میگرنی بسیار شدید همراه با تهوع دارید، تا حد امکان درباره آن تحقیق کنید و مشکل خود را بشناسید.
▪ سعی کنید هر روز برای رفتن به محل کار خود در بهترین شرایط ممکن باشید. خوب استراحت کرده و صبحانه مناسبی خورده باشید.
▪ برای معاینه چشم خود به پزشک متخصص مراجعه کنید.گاهی سردردها نشانه ضعف چشم یا مشکلات دیگر بینایی هستند.
▪ محل کار خود را تا حد امکان راحت و بی تنش کنید.
▪ مهارتهای مذاکره و تنظیم کار خود را تقویت کنید و سعی کنید بدون فشار زیاد، از زمان معین شده برای انجام کار جلو باشید.
▪ اگر سردردتان از نوع معمولی است، همیشه داروی مناسب برای جلوگیری یا از بین بردن آنرا به همراه داشته باشید.
● تاحد امکان محیط کار خود را آرام و راحت نگه دارید
مشکلات با کارفرمای خود در میان بگذارید. بد نیست دمای اتاق و میزان سرو صدای آنرا هم بسنجید. تا حد امکان از وسایل کار طبی ergonomic استفاده کنید. شما باید ارتفاع میز و صندلی خود را کنترل کنید و کاملا روبروی کامپیوتر خود قرار بگیرید. همچنین برای وسایل روی میز خود از طبقه بندیهای رومیزی استفاده کنید تا نه تنها پیدا کردن لوازم برایتان راحت باشد، بلکه از سرو صدای کشو و کمد و مشابه آن هم راحت میشوید.
همچنین در کارهایی که با مونیتور انجام میشود(کامپیوتر، تلویزیونهای مدار بسته و ...) روشنی صفحه، فونت خط مورد استفاده و درشتی آن را کنترل کنید. مراقب باشید که صفحه پرش نداشته باشد و صفحه کلید راحتی باشد. اگر کار شما طوری است که ساعات طولانی با تلفن صحبت کنید، درخواست کنید یک گوشی headset برایتان تهیه کنند.
اگر در محیط کارتان مواد شیمیایی یا بودار موجود است (از حلالهای شیمیایی گرفته تا عطر قوی همکارتان) به آنها بگویید که این بو شما را بیمار میکند. در ضمن از تهویه مناسب اتاق هم اطمینان حاصل کنید.
شما میتوانید احتمال بروز سردرد خود را با تغییر حالت نشستن خود و خودداری از یکجا نشستن، کاهش دهید. گاهی از جای خود بلند شوید و تکنیکهای ساده و کوتاه مدیتیشن یا ماساژ گردن را یاد بگیرید و استفاده کنید. همچنین زمانی برای مرتب کردن کارهای نوشتاری و پرونده های خود اختصاص دهید ومدام آنها را با خود به خانه نبرید.
● اگر در محل کار دچار سردرد شدید
▪ یک استراحت کوتاه به خود بدهید.اگر امکان دارد به هوای آزاد بروید و به مدت ۱۵ دقیقه در سکوت استراحت کنید.
▪ به سرعت یک قرص مسکن معمولی مصرف کنید.
▪ برای کاهش تنش خود شقیقه های خود را ماساژ بدهید.
▪ با چند حرکت کششی به عضلات خود استراحت بدهید.
▪ اگر تشنه یا گرسنه هستید غذای سبکی میل کنید یا یکی دو لیوان آب بنوشید.
▪ اگر با کامپیوتر یا هر دستگاه مونیتور دار دیگری کار میکنید، کارتان را ترک کنید و مدتی به انجام کارهای دیگرتان بپردازید.
▪ اگر تمام اینها موثر نبود، مورد را به رئیس خود اطلاع داده و در یک کنج ساکت برای مدتی سرخود را روی میز گذاشته یا در صورت امکان دراز بکشید و چرت کوتاهی بزنید.

اختلالات تغذیه ای در سنین بلوغ

دوران بلوغ نه تنها با جهش رشد جسمی که علاوه بر آن با تغییرات خلق و خو و تحولات عاطفی و روانی همراه است . در این برنامه نوجوانان، شناخت هویت و کسب استقلال را تجربه می کنند . در این دوران توجه آنها به حفظ ظاهر و تناسب اندام بیش تر جلب می‌شود و این عوامل رفتارهای غذایی نوجوانان را به شدت تغییر می دهد . حذف بعضی از وعده‌های غذایی، مصرف تنقلات ، غذا خوردن خارج از منزل و علاقه به مصرف غذاهای غیر خانگی از ویژگی های عادات غذایی دوران نوجوانی است که متاثر از خانواده، دوستان و رسانه های جمعی می باشد.
● ویژگی رفتارهای غذایی نوجوانان
نامنظم بودن وعده‌های غذایی: حذف وعده غذایی و برنامه غذایی نامنظم در دوره نوجوانی، یک رفتار غذایی شایع است . به طور معمول وعده صبحانه و ناهار بیش تر از وعده شام حذف می شود و علت عمده آن برنامه‌های درسی و فعالیت‌های اجتماعی نوجوانان در طول روز است . محققی به نام Daniel در سال ۱۹۷۷ طی مطالعه‌ای نشان داد که ۵۰ درصد نوجوانان دختر و پسر صبحانه نمی‌خورند. مطالعه دیگری نشان داده است که اگر چه ۸۹ درصد نوجوانان مورد مطالعه از اهمیت مصرف صبحانه آگاه بودند اما فقط ۵۰ درصد آن ها به طور منظم صبحانه می خورند و نخوردن صبحانه با دریافت کم مواد مغذی همراه بوده است.
مشکل نخوردن صبحانه در دختران بیش تر از پسران مشاهده می شود.
▪ مصرف بی رویه تنقلات: بخش مهمی از رفتارهای غذایی نوجوانان مصرف بی رویه تنقلات است. این تنقلات به طور معمول کم فیبر هستند و از نظر ویتامین A، کلسیم و آهن که برای رشد ضروری است فقیرند. انتخاب صحیح تنقلات به عنوان میان وعده، می تواند در دریافت مواد مغذی مورد نیاز نوجوانان اثر مثبت داشته باشد.
▪ غذاهای آماده و نقش رسانه ها : استفاده از غذاهای آماده و بخصوص در نوجوانانی که وقت کافی ندارند، معمول است. غذاهای آماده که در فروشگاه‌ها و اغذیه فروشی‌ها در دست‌رس هستند، از نظر آهن، کلسیم، ویتامین B،C،A، و اسید فولیک، فقیرند. تقریباً در تمام غذاهای آماده، میزان چربی، کلسترول و سدیم بالاست و در بیش تر آن‌ها، ۵۰ درصد کالری از چربی تامین می شود.
رفتارهای تغذیه‌ای نوجوانان و ارتباط آن با وزن و ظاهر فیزیکی
پیروی از الگوهای غذایی غیر طبیعی در دوران بلوغ به علت توجه خاص نوجوانان به ظاهر فیزیکی و داشتن اندام متناسب شایع است.
مطالعه‌ای که در سال ۱۹۸۹ توسط Maloney و همکارانش در ایالات متحده آمریکا انجام یافته نشان داده است که از ۳۱۸ دختر و پسر نوجوان، ۴۵ درصد مایل بودند که لاغر شوند و ۳۷ درصد آن‌ها شروع به کاهش وزن کرده بودند. با افزایش سن نوجوانان، تمایل به کاهش وزن نیز افزایش می‌یابد. این مطالعه نشان داده است که ۷۰ درصد نوجوانان مورد مطالعه ادعا می‌کردند که در همین، زمان مادران آن‌ها رژیم غذایی برای کاهش وزن داشته‌اند. شواهد دیگر نیز پیشنهاد می کند که از اوایل دوران بلوغ، توجه به ظاهر و تناسب اندام تشدید می شود. محققین نشان داده‌اند که ۹۰ درصد نوجوانان مورد مطالعه برای حفظ تناسب اندام و زیبایی ظاهر خود تمایل به کاهش وزن داشته‌اند.
▪ ترس از چاقی
تحقیقات نشان داده است که چاقی نوجوانی پیامدهای مهم اجتماعی ـ اقتصادی و بهداشتی دارد. یک مطالعه بزرگ طولی که به مدت ۷ سال در آمریکا انجام شد، نشان داده است، زنانی که از دوران مدرسه و نوجوانی اضافه وزن داشته‌اند، شانس‌شان برای ازدواج کمتر بوده است و میزان درآمد کم‌تری داشته‌اند. این یافته ها بیش‌تر از آن که به وضعیت اجتماعی ‌ـ‌اقتصادی بستگی داشته باشد، ناشی از نگرش خاص جامعه نسبت به افراد چاق است. مطالعات اخیر نشان داده است که ترس از چاقی در نوجوانان و متعاقب آن محدود کردن دریافت إذا، در نهایت کوتاه قدی و تاخیر در بلوغ را به دنبال خواهد داشت . ترس از چاقی در نوجوانان بر خلاف بی‌ اشتهایی عصبی ( nervosa Anorexia) و بولیما( bulimia nervosa) که از اختلالات تغذیه ای همراه با علایم بالینی هستند علامت واضحی ندارد و به این دلیل که والدین و اطرافیان نوجوان متوجه خودداری او از غذا خوردن به دلیل ترس از چاق شدن نمی‌شوند، بروز کمبود‌های تغذیه‌ای در این دسته از نوجوانان بیشتر است.
مطالعه‌ای توسط Moses و همکارانشان در سال ۱۹۸۹ در امریکا نشان داده است که ۵۱ درصد دختران کم وزن ادعا کرده‌اند که به شدت از چاق شدن می ترسیده‌اند و بی توجه به وزن فعلی خود و بدون داشتن اطلاعات تغذیه‌ای کافی اقدام به کاهش وزن کرده‌اند.
● عوارض رژیم های غذایی برای کاهش وزن در دوره بلوغ
اثرات زیان بار کاهش وزن بر سلامتی ممکن است در افرادی که اضافه وزن ندارند اما دریافت کالری خود را به شدت محدود می کنند، بیش‌تر باشد. در این افراد کاهش توده عضلانی بیش‌تر از توده چربی است. رژیم غذایی که با محدود کردن وعده‌های غذایی و یا ناشتایی همراه باشد، منجر به کاهش وزن سریع می شود که به طور اساسی به علت کاهش آب بدن و توده عضلانی است.
اثرات زیان بار رژیم‌های غذایی کاهش وزن در دوره بلوغ، علاوه بر اختلال رشد، شامل کمبودهای تغذیه‌ای، اختلالات قاعدگی، ضعف، گیجی، افسردگی، تحرک پذیری، یبوست، نداشتن تمرکز حواس و اشکال در خوابیدن می باشد. تنفس بد بو، ریزش مو و خشکی پوست از عوارض رژیم‌های غذایی با محدودیت شدید کالری است. افزایش خطر ابتلا به سنگ /www.persiandiet.com/html/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&re q=viewarticle&artid=۵۰&page=۱" title="تغذیه و بیماریها: بیماریهای کیسه صفرا" target="_blank">صفرا" target="_blank">کیسه صفرا نیز از عوارض جدی‌تر این گونه رژیم‌های غذایی است.
متاسفانه تاخیر رشد و تاخیر در بلوغ جنسی در اثر دریافت ناکافی غذا با کوتاه قدی غیر قابل جبران در اثر کمبود مواد مغذی به ویژه ریز مغذی‌ها گزارش شده است. ۳۹ درصد این موارد با اختلالات غذا خوردن همراه بوده است و اصلاح آن منجر به جبران رشد از دست رفته نشده است .
بنابراین دانش‌آموزان در سنین بلوغ، به ویژه دختران باید بدانند که رژیم‌های کاهش وزن در این دوره ممکن است به کوتاه ماندن قد شود و علاوه بر آن به علت بروز انواع کمبودهای تغذیه‌ای، سلامت آنان به خطر افتاده و با مشکلات متعددی که قبلاً شرح داده شده مواجه شوند.
▪ چاقی
چاقی کودکان و نوجوانان در حال حاضر یک مشکل تغذیه‌ای رو به افزایش در کشورهای توسعه یافته به شمار می رود. بر اساس آخرین اطلاعات، حداقل ۲۷ درصد کودکان و ۲۱ درصد نوجوانان در آمریکا چاق هستند که معرف ۵۴ درصد افزایش در چاقی کودکان و ۳۹ درصد افزایش در چاقی نوجوانان امریکایی در دو دهه اخیر است و محققین به روند هشدار دهنده افزایش چاقی در کودکی و نوجوانی، تخمین می زنند که ۷۰ درصد نوجوانان چاق، بزرگ‌سالان چاق خواهند بود و حتی این خطر وجود دارد که این افراد در دوران بزرگ‌سالی دچار چاقی مفرط شوند.
بررسی کشوری سال ۱۳۷۷ در زمینه ارزیابی رشد کودکان زیر ۵ سال کشور ما نشان داده است که ۶/۴ درصد پسران و ۱/۴ درصد دختران در مناطق شهری و روستایی کشور چاق هستند. اگر چه چاقی در حال حاضر مشکل عمده کودکان کشور ما به شمار نمی رود ولی با توجه به عوارض و پیامدهای چاقی، پیش‌گیری از آن حائز اهمیت است. مدارک موجود حاکی از آن است که چاقی کودکی بیش‌تر متاثر از عوامل محیطی است و نشان دهنده آن است که خانواده و جامعه در ایجاد رفتارها و عادات صحیح غذایی درست عمل نکرده است. در مقابل چاقی نوجوانی هم به عوامل محیطی و هم به عوامل ژنتیکی بستگی دارد. چاقی در دوران نوجوانی اغلب اوقات به چاقی بزرگ‌سالی می‌انجامد، که با افزایش خطر ابتلا به دیابت، بیماری‌های قلبی‌ ـ ‌عروقی و افزایش فشار خون همراه است .
گزارش برنامه‌ بسیج ملی آموزش کلسترول در امریکا در سال ۱۹۷۶ حاکی از آن است که کودکان چاق بیش تر در معرض خطر مشکلات بهداشتی شامل کاهش توانمندی جسمی ( به علت مشکلات ارتوپدی و ریوی، مقاومت به انسولین و افزایش فشار خون) هستند. چاقی در کودکان ارتباط مستقیم با افزایش کلسترول LDL، VLDL و ارتباط معکوس با کلسترول HDL دارد. علاوه بر این بلوغ زودرس در کودکان چاق وجود دارد و به همین علت دوران رشد استخوان‌های طولی در آن‌ها کوتاه‌تر است که منجر به کوتاهی قد خواهد شد. برای پیش‌گیری از چاقی نوجوانی، انجمن قلب آمریکا توصیه‌های زیر را ارائه کرده است . این نکات به والدین و دانش‌آموزان باید آموزش داده شود.
۱) برنامه غذایی خود را طوری تنظیم کنند که کالری حاصل از چربی بیش از ۳۰ درصد نباشد .
۲) برنامه غذایی خود را تعدیل کنند اما چون در دوران رشد هستند مصرف چربی را نباید حذف کنند.
۳) به جای تنقلات پر چربی، از میان وعده‌های سالم مثل میوه‌ها و سبزی‌ها استفاده کنند.
۴) فعالیت بدنی خود را با ورزش‌هایی مثل پیاده‌روی و دوچرخه سواری افزایش دهند.
۵) غذا نباید به عنوان پاداش و جایزه به کودکان داده شود .
۶) هر روز بر اساس یک برنامه منظم ورزش کنند.
۷) وقت ورزش را نسبت به کارهای دیگر در اولویت قرار دهند و برنامه ورزشی خود را برای انجام کارهای دیگر تعطیل نکنند. والدین باید خودشان الگوی مناسب برای دریافت غذای روزانه و فعالیت های ورزشی باشند. علاوه بر این، والدین باید از تناسب اندام تصوری واقع بینانه داشته باشند، هم‌چنین انتظاری منطقی از فرم بدن کودک و نوجوانان با توجه به وضعیت بدنی خود، اقوام و سابقه فامیلی داشته باشند، اضافه وزن در هنگام رشد، امری طبیعی است و فقط زمانی که اضافه وزن زیاد و غیر طبیعی است، باید کنترل شود.
● بی اشتهایی عصبی ( Anorexia nervosa)
بی اشتهایی عصبی یک اختلال تغذیه‌ای است که در دوره بلوغ ممکن است بروز کند. اغلب، نوجوانانی که دچار مشکل می شوند افرادی زیرک، حساس، باهوش و تحریک پذیر هستند . کمک به نوجوانان دچار بی اشتهایی عصبی از نظر تغذیه‌ای حائز اهمیت است. در بی اشتهایی عصبی که با محدود کردن دریافت کالری منجر به کاهش وزن یا ایجاد اختلال در افزایش وزن دوران بلوغ می شود، تمایل به لاغرتر بودن و توهم چاق بودن وجود دارد .
تمایل به لاغر بودن در میان دختران معمول تر است. این دختران علی رغم این که لاغرند فکر می کنند که چاق هستند و دچار توهم چاق بودن می باشد. این علامت می تواند مشخص کننده بی‌اشتهایی عصبی باشد. شیوع بی اشتهایی عصبی شناخته شده ۵/۰ تا ۴ درصد دختران نوجوان است. شیوع بی اشتهایی شناخته نشده و بدون علامت چندین برابر بیش تر است. این افراد بیش تر در معرض خطر هستند، زیرا کم تر به پزشک مراجعه می کنند و بیش‌تر بر عادات غذایی غلط و کنترل وزن خون اصرار می کنند.
بی اشتهایی عصبی منجر به قطع قاعدگی، هیپوترمی یا کاهش دمای بدن و نارسایی‌های قلبی عروقی خواهد شد. وزن کم، قطع قاعدگی و تغذیه ناکافی، دختران دچار بی اشتهایی عصبی را به پوکی استخوان مستعد می سازد. هیپوترمی موجب عدم تحمل سرما و اختلال در ضربان قلب می شود. ناپایداری سیستم قلب و عروق در نهایت منجر به ضعف، خستگی، گیجی، غش و مرگ خواهد شد.
بهترین راه برای ارزیابی نوجوانان دچار بی اشتهایی عصبی استفاده از BMI ( نمایه توده بدنی) است. نوجوانانی که دچار بی اشتهایی عصبی هستند، معمولا BMI کم تر از ۱۸ دارند. این افراد باید برای درمان به متخصص تغذیه معرفی شوند.
● بولیما( Bulimia nervosa)
بولیما نیز یکی از اختلالات تغذیه‌ای است. افرادی که دچار مشکل می شوند، به طور معمول در غذا خوردن زیاده‌روی می کنند و سپس با وادار کردن خود به استفراغ، سعی در کاهش وزن و لاغر شدن دارند. نوجوانان نیز ممکن است به دلایل متعددی دچار بولیما شوند. هیجان و اضطراب، عدم اعتماد به نفس و خصوصیات فردی از عواملی هستند که خطر بروز اختلال را تشدید می کنند.
عوارض بولیما عبارت است از خستگی، ضعف و کاهش تمرکز حواس که در ارتباط با دریافت ناکافی انرژی و سایر مواد مغذی است. در این افراد نیز مانند مبتلایان به بی‌اشتهایی عصبی، سوء تغذیه به تنهایی می تواند موجب تغییرات متعددی در غدد داخلی از جمله اختلال در قاعدگی شود.
به علت محدود کردن برنامه غذایی، ممکن است علایم هیپوتیروئیدیسم مانند : هیپوترمی، بالا رفتن کلسترول خون و یبوست وجود داشته باشد بروز این اختلال در نوجوانان شایع نیست اما به علت عوارض متعدد آن بر سلامت لازم است مراقبان بهداشت مدارس و والدین از این اختلالات آگاه باشند.
مهم‌ترین راه پیش‌گیری از بروز این اختلالات تغذیه‌ای، ایجاد رفتارهای غذایی صحیح از دوران کودکی، افزایش آگاهی‌های تغذیه‌ای و مطلع ساختن دانش آموزان و نوجوانان از خطرات رژیم‌های غذایی نامتعادل است.

ارتباط بین استرس و عصبانیت و تغذیه

هر موقع عصبانی یا ناراحت هستید، یا احسـاس تــنهایی و خستگی می کنید، اگر بـه خـوردن رو می آورید، به جای اینکه از خودتان بپرسید، "چه می خـورید؟" بـاید بـپـرسید، "چه چیز شما را می خورد؟"
احسـاسات سـرکـوب شده یکی از مهمترین دلایلی است که افراد را به پرخوری مـی کشـانـد. این مسئه به ویژه بین خـانم هــایی که ندرتاً فرصت ابراز احسـاسات خــود را پیدا می کنند، بسیـار دیده می شود. خانم هایی که عصبانی هسـتند، بد اخـلاق، خانـم هایی کـه نـاراحـتــند، افسرده، خانم هایی که تنها هستند، محتاج و آنها که خسـتـه اند، بی طاقت و کم صبر قلمداد می شوند.
اجتماع فشار زیادی روی خانم ها وارد میـکنـد و باعث می شود آنها روی احساسات خود سرپوش بگذارند و همین مسئله است که موجب شده خیلی از خانم ها برای سرکوب آن حس درونی به سمت پرخوری کشیده شوند.
پرخوری، احساس راحتی در آنها ایجاد می کند، این نوعی مقاومت و اعتراض است اما خانم ها می توانند با آن مقابله کنند. مسئله مهم اینجاست که خیلی از خانم ها وقتی برای سرکوب احساساتشان، پرخوری می کنند، واقعاً از این کار خود لذت نمی برند. مهم نیست چه احساسات منفی را تحمل کنند، این خوردن حواس آنها را از علت اصلی عصبانیت و ناراحتیشان منحرف می کند.
در واقع اکثر خانم ها از شکستن رژیم غذایی یا قول و قرارهایی که برای حفظ سلامتی خود گذاشته اند، احساس عذاب وجدان می کنند و عصبانیتی که قبلاً بر سر همسر، فرزند یا رئیسشان در محل کار خالی می کردند، به درون خودشان برگشته و اعتماد به نفسشان را از بین می برد.
خیلی از این افراد حتی مزه غذاهایی که می خوردند را هم متوجه نمی شوند و در بسیاری از موارد این پرخوری ها تا جایی برایشان مشکل ساز می شود که اختلالات شدیدی مثل بی اشتهایی یا گرسنگی شدید را به وجود می آورد. یک گروه از این افراد هستند که وقتی دچار یک ناراحتی احساسی می شوند، به خوردن قند و شیرینی جات روی می آورند.
قند سطح سروتونین را در بدن بالا می برد که ماده ای شیمیایی در مغز است که باعث رفع اضطراب و افسردگی می شود.
مشکل اینجاست که این بهبودی موقتی و بسیار زودگذر است و به محض اینکه فرد با مشکلی دیگر روبه رو شود دوباره ناراحتی ها برمی گردد. و این مسئله باعث می شود فرد دوباره به سراغ کالری های تهی به شکل قند و شیرینی برود تا این ناراحتی خود را بهبود بخشد.
گاهی اوقات قرص های ضدافسردگی می تواند به فرد برای غلبه بر این اختلال کمک کند. پس اگر تصور می کنید شما از جرگه کسانی هستید که از روی افسردگی، ناراحتی یا عصبانیت به خوردن روی می آورید، با پزشکتان در این رابطه مشورت کنید.
روان درمانی های تخصصی، کنترل استرس، و تمرینات دیگری برای کمک به این افراد وجود دارد. اولین قدم، تشخیص احساس خود و علت ایجاد آن (افراد، موقعیت ها، و مسائل مختلف) است.
در روان درمانی به شما خواهند گفت که زندگی هیچوقت عاری از درد و مشکل نخواهد بود و باید بتوانید با این مشکلات به طریقی معقول و منطقی برخورد کرده و در رفع آن بکوشید. اکثر موارد خانم هایی که دچار این مشکل می شوند آنهایی هستند که همیشه برای داشتن یک زندگی شاد و خوشبخت نیازمند دیگران بوده اند نه خودشان.
آنها باید یاد بگیرند که سر مسائل کوچک ناراحت نشوند و بدانند که احساسشان همیشه بازتابی از واقعیت مسئله نیست. یادتان باشد، پرخوری نیز مثل اعتیاد به موادمخدر، راهی برای کنار آمدن با احساسات و موقعیت هاست. و با این هم مثل سایر اعتیادها می توانید مقابله کنید. اگر شما هم خودتان را جزء این افراد می دانید، چند پیشنهاد برایتان دارم:
تصمیم بگیرید که در شیوه زندگیتان تغییر ایجاد کنید. یک رژیم غذایی خوب و سالم را انتخاب کرده و از آن پیروی کنید.
ببینید چه چیز باعث این پرخوری ها می شود و تا می توانید از قرار گرفتن در چنین موقعیت هایی اجتناب کنید.
به راه هایی فکر کنید که از طریق آن بتوانید شادتر زندگی کنید و از زندگی لذت ببرید.
اگر ناخواسته در چنین موقعیت هایی قرار گرفتید، سعی کنید کاری انجام دهید که فکرتان را از خوردن منحرف کند. به دوستانتان تلفن کنید، کتاب های خوب و مفید بخوانید، ورزش کنید و با همسرتان به پیاده روی بروید، یا به موسیقی گوش دهید.

ارتباط مستقیم بین استرس و افزایش وزن

آیا استرس می‌تواند باعث چاقی گردد؟
استرس به چند طریق می‌تواند در افزایش وزن دخالت داشته باشد. هنگامی که ما زیر فشار استرس قرار داریم، هورمون‌های متعددی در بدن ما آزاد می‌شود که به تغییراتی در عملکرد داخلی بدن ما می‌انجامد. در این حالت، بدن ما جنبه دفاعی می‌گیرد و به گونه‌ای عمل می‌کند که انگار در معرض خطر قرار داریم. در نتیجه، تغییراتی در متابولیسم و جریان خون و تولید انرژی در بدن روی می‌دهد.
چنانچه برای مدتی طولانی دراین وضعیت بمانیم، خطرات جدّی سلامتی ما را تهدید خواهد کرد.
● استرس مزمن به روش‌های زیر می‌تواند باعث افزایش وزن گردد:
▪ متابولیسم:
هنگامی که تحت استرس قرار دارید، با افزایش سطح هورمون کورتیزول، متابولیسم بدن شما کندتر می‌شود و این به نوبه خود باعث افزایش وزن، حتی با صرف مقدار معمولی غذایی که قبلاً هم مصرف می کردید می‌شود. این پدیده همچنین گرفتن رژیم‌های غذایی را نیز مشکل‌تر می‌سازد.
▪ افزایش اشتها:
افرادی که دچار استرس مزمن هستند، اشتهای زیادی به غذاهای چرب، پرنمک و شیرین پیدا می‌کنند. این گونه غذاها معمولاً ناسالم هستند و به افزایش وزن منجر می‌گردند.
▪ قندخون:
استرس مزمن می‌تواند سطح قندخون را تغییر دهد و باعث تغییر حالت، خستگی و زنجیره‌ای از مشکلات بزرگتر نظیر حمله قلبی و مرض ‌قند (دیابت) گردد.
▪ ذخیره چربی:
استرس بیش از حدّ حتی بر محل ذخیره شدن چربی‌ها در بدن نیز اثر می‌گذارد! ارتباط‌هایی بین چربی‌های دور شکم و سطح بالای استرس یافته شده است. متاسفانه چربی‌های شکمی نه تنها از نظر ظاهری، نامطلوبند بلکه نسبت به چربی‌های ذخیره شده در ناحیه‌های دیگر بدن، از نظر سلامتی مخاطره آمیزترند.
● استرس و افزایش وزن به طرق دیگری نیز با هم ارتباط دارند:
▪ خوردن هیجانی:
افزایش سطح کورتیزول نه تنها اشتها نسبت به غذاهای ناسالم را افزایش می‌دهد بلکه انرژی عصبی زیادی معمولاً باعث می‌شود که افراد بیشتر از حدّ معمول بخورند. چند بار برای شما پیش آمده است که بدون آن که گرسنه باشید، تنها به دلیل استرس بیش از حدّ، به آشپزخانه رفته و دنبال هله هوله و غذاهای دم دستی گشته‌اید؟
▪ غذاهای آماده:
کارشناسان عقیده دارند یکی از علل عمده‌ای که افراد چاق در جوامع امروزی بیشتر دیده می‌شوند این است که مردم دچار استرس بیش از حد هستند و وقت کافی برای تهیه غذاهای سالم در منزل ندارند. بنابراین به مصرف غذاهای آماده مانند پیتزا، همبرگر، ساندویچ و ... روی می‌آورند و اغلب این گونه غذاها نیز جزء غذاهای سالم محسوب نمی‌شوند.
▪ ورزش کم: معمولاً در برنامه افراد، ورزش آخرین و کم اولویت‌ترین بخش را تشکیل می‌دهد. ماندن در ترافیک، نشستن پشت میز و یا جلوی تلویزیون در پایان روز کاری، باعث می‌شود که ورزش از برنامه روزانه حذف شود.
استرس بر روی افراد مختلف، تأثیرات متفاوتی بر جای می‌گذارد. دوست من هنگامی که عصبانی می‌شود حتی یک تکّه نان هم نمی‌خورد امّا من به محض آن که احساس اضطراب می‌کنم فوراً به سراغ نزدیکترین رستوران یا ساندویچ فروشی می‌روم.
امّا نکته تعجب‌آور برای هر دویمان این بود که اخیراً که هر دو دوران سخت و پرتنشی داشتیم او ۷۵۰ گرم اضافه وزن پیدا کرد و من فقط ۲۵۰ گرم. چرا چنین شد؟
افزایش وزن ناشی از استرس، صرفاً به خاطر آنچه می‌خوریم نیست. پژوهشگران دانشگاه هاروارد در سال ۲۰۰۱ کشف کردند که افرادی که از عارضه کوشینگ (پرکاری غدّه فوق‌کلیه) رنج می‌برند، به نسبت دیگران کورتیزول بیشتری تولید می‌کنند. (کورتیزول، هورمون استرس است و بدن ما هنگامی که دچار اضطراب می‌شویم به طور خودکار به تولید آن می‌پردازد.) این پژوهشگران دریافتند که بیماران کوشینگ گرایش بیشتری به افزایش وزن، خصوصاً در ناحیه شکم دارند.
پژوهش‌های دیگری نیز نشان داده است که کورتیزول می‌تواند مستقیماً به افزایش وزن در ناحیه شکم ارتباط داشته باشد، حتی هنگامی که فرد از یک رژیم غذایی عادی پیروی می‌کند.
یافته‌های دیگری در این مورد توسط دانشمندان در دانشگاه ییل به دست آمده است. این یافته‌ها دلیل دیگری است بر ارتباط استرس و وزن انسان، به ویژه در بین زنان.
آن‌ها کشف کردند که اگر زنانی که تحت استرس قرار دارند کاری برای تسکین تنش خود انجام ندهند، سطح کورتیزول در بدن آن‌ها در حدّ بالا باقی می‌ماند و این امر به رسوب چربی باز هم بیشتری در ناحیه شکم آن‌ها منجر می‌شود.
شایان ذکر است که به قرص‌هایی که به بازار آمده و ادعا می‌شود بر سطح کورتیزول تأثیر می‌گذارند نیز نمی‌توان و نباید اعتماد کرد. در اداره دارو و غذا در آمریکا (FDA )، پرونده‌های بسیاری علیه این گونه محصولات تشکیل شده است.
چاره کار می‌تواند ورزش باشد. مطالعات نشان داده‌اند که افرادی که مدّت زمانی را صرف ورزش، حتی فقط پیاده‌روی، می کنند دارای اضطراب کمتر و مشکلات جسمی وابسته به استرس (مانند تهوع و سردرد) کمتری نسبت به دیگران هستند.
فعالیت‌های جسمی باعث کاهش استرس می‌شود و شما لازم نیست تناسب اندام کامل داشته باشید تا از مزایای آن بهره‌مند شوید. اگر می‌توانید فقط کمی پیاده‌روی کنید، این کار را بکنید ... نتایج آرامش بخشی که به دست می‌آورید معادل کسی است که تناسب اندام بهتری دارد. انجام حرکات ورزشی به میزان معقول و در اغلب روزهای هفته، شما را به آرامش خواهد رساند.
در لحظات سخت و پرتنش، برای یک وعده غذای متعادل برنامه‌ریزی کنید. وعده‌های غذایی خود را طوری برنامه‌ریزی کنید که هیچگاه خیلی گرسنه نشوید.
به طور مثال می‌توانید در فواصل زمانی معین، تکه‌های کوچکی از غذای مورد علاقه‌تان را صرف کنید. راه‌های دیگر مقابله با استرس عبارتند از گرفتن حمام آب گرم، درست کردن ناخن‌ها، گوش دادن به موسیقی‌های آرامش‌بخش یا مطالعه.