شیوه های کاهش استرس در کودکان

ترس از تاریکی، استرس ناشی از انجام تکالیف مدرسه و رقابت درسی با همکلاسی ها و... را هر کودکی تجربه می کند. برای رهایی از این فشارها خوب است روش های موثر و آرام بخش را به کودکانتان بیاموزید تا بتوانند با استرس های روزانه خود کنار بیایند.به نقل از سایت «نیوزویک» روش های متفاوتی برای کاهش استرس و ایجاد آرامش وجود دارد که هر یک تأثیر متفاوتی دارد. در ابتدا به کودک یک یا ۲ روش را یاد بدهید و سپس به مرور زمان بر حسب آمادگی وی این روش ها را اضافه کنید.


نفس عمیق
این روش برای کاهش واکنش طبیعی بدن به استرس موثر است. ضربان قلب را کند می کند و فشار خون را کاهش می دهد. برای انجام این کار ابتدا باید نفس عمیق کشید، نفس را برای لحظه ای نگه داشت و سپس به آرامی رها کرد. این کار باید تکرار شود تا فرد احساس آرامش کند.


آرامش عضله
این روش که به کاهش استرس کمک می کند با انقباض و سپس شل کردن عضله انجام می شود.۱ - صورت- از کودک بخواهید صورت خود را جمع کند به طوری که بینی به طرف بالا قرار گیرد (مانند زمانی که چیز بدبویی را استشمام می کند) سپس عضلات صورت را شل کند، این کار را ۳ بار تکرار کند. ۲ - فک- از کودک بخواهید فک را محکم به هم فشار دهد و سپس آزاد کند. (این کار ۳ بار تکرار شود.)۳ - دست و شانه- دست ها به سمت جلو، سپس به سمت بالا تا حدامکان کشیده شود. دست ها را شل کند و به کنار بیندازد. (این کار ۳ بار تکرار شود.)۴ - معده- از کودک بخواهید به پشت دراز بکشد و برای لحظه ای عضله معده را محکم منقبض و سپس شل کند. (این کار را ۳ بار تکرار کند، در حالت ایستاده نیز این ورزش را انجام دهد.)۵ - پا و زیر مچ پا تا انگشت:از کودک بخواهید بایستد و انگشتان پا را به سمت کف فشار دهد به مانند وقتی که انگشتان را در شن فرو می کند، سپس عضلات را شل کند. (این کار ۳ بار تکرار شود.)۶ - دست و کف دست:به او بگویید، تصور کند با یک دست محکم پرتقال را فشار می دهد سپس آن را روی زمین رها می کند و دست ها را کنار بدن شل آویزان کند. (برای هر دست ۳ بار تکرار شود.)


ورزش
راه رفتن، دویدن و شنا کردن از ورزش های مورد علاقه کودکان است. این ورزش ها در رفع استرس موثر است.


تجسم کردن
در این روش، از قدرت تجسم کودک بهره بگیرید تا وی از فکرهای منفی و نگرانی رها شود. این روش به ویژه پس از انجام ورزش بسیار مفید است. تصور یک مکان زیبا و آرام نوعی تجسم است که هر کودکی می تواند به آسانی برای کاهش استرس از این روش استفاده کند. تجسم رنگ ها نیز به آرامش کودک کمک می کند.

۱ - از کودک بخواهید رنگی را که دوست دارد و به او احساس آرامش و امنیت می دهد، تجسم کند.

۲ - او باید تصور کند، احساس آرامشی را که از دیدن رنگ به دست می آورد با هر نفسی که می کشد، به بدن وارد می کند و با خارج کردن نفس، آن را به تمامی اعضای بدن می فرستد.

- به جای رنگ، می توان بوی خاص، احساس گرما یا گرمی نور خورشید را هم تجسم کرد.


خنده
خندیدن باعث احساس آرامش می شود. کودک با شنیدن لطیفه، یا تماشا کردن کارتون های خنده دار می خندد.


ورزش های کششی
ورزش های کششی باعث تقویت عضلات می شود، بنابراین به او این حرکات را بیاموزید تا با انجام آن احساس راحتی کند.


نرمش و ورزش های ذهنی
نرمش در رفع استرس موثر است. در ادامه مطلب به چند نرمش ساده که کودک می تواند هم در منزل و هم مدرسه انجام دهد، اشاره شده است.

۱ - هنگام نشستن روی تخت یا صندلی در منزل یا پشت میز قبل از آغاز درس، دست های خود را روی پاها قرار دهد و به آرامی چشم های خود را ببندد.


نفس کشیدن منظم
نفس عمیق بکشد و به آرامی هوا را خارج کند، سپس چشم های خود را باز کند.


بغل کردن
استرس کودک با بغل کردن فرد مورد علاقه، کاهش می یابد. به طور کلی این امر باعث کاهش فشار خون و تولید هورمون های استرس می شود. بنابراین کودک را تشویق کنید تا شما را بغل کند.


انقباض انگشتان پا
این حرکت ساده هر بار ۱۰ مرتبه تکرار شود.

۱ - از کودک بخواهید به پشت دراز بکشد و انگشتان پای خود را حس کند.

۲ - با استفاده از عضله پا، تمامی انگشتان را به سمت صورت بکشد و تا ۱۰ بشمارد.۳ - سپس عضله را شل کند.این روش ها برای هر سنی مفید و موثر است، بنابراین والدین هم می توانند همراه کودک این حرکات را انجام دهند.

آموزش شیوه های آرام بخش به کودکان پیش دبستانی

شرکت در کلاس های آرام بخش برای بسیاری از مادران و کارمندان که به دلیل مشکلات روزمره زندگی دچار استرس هستند، راه حل مناسبی است. اما این روزها برپایی این کلاس ها برای بچه های پیش دبستانی نیز توصیه می شود تا بتوانند از انرژی منفی رهایی پیدا کنند. این کودکان با حضور در کلاس های یک ساعته روش هایی مانند آرام بخشی و قصه گویی را آموزش می بینند.
به نقل از سایت «هلث نیوز» این کلاس ها برای پیش گیری از ناراحتی های فکری و روحی در کودکان موثر است. به گفته یک محقق امروزه تقریباًتمام وقت کودکان صرف کارهای مدرسه می شود و وقت چندانی برای تفریح ندارند، این امر باعث بالا رفتن آمار بیماری روانی در کودکان می شود. خیلی از نوجوانان نیز قادر به کنترل رفتار عاطفی خود نیستند این کلاس ها به کودکان می آموزد تا بتوانند رفتارهای خود را کنترل کنند.

کودکان و بهداشت روانیشان در حوادث غیرمترقبه

در جامعه‌ای که دستخوش یک حادثه غیرمترقبه شده ، کودکان بازمانده که عزیزان خود را از دست داده اند مجبورند در شرایط جدیدی متفاوت از شرایط قبلی زندگی کنند و اگر نیازهای خاص این قربانیان فوراً و بطور جدی برطرف نشود، قطعاً روند تکاملی رشد آنان بطور صحیح طی نشده و در آینده نزدیک یا آتیه دور منجر به بروز عوارض روحی، جسمی جدی در آنها خواهد شد.
کمک به کودکان و نوجوانان زلزله زده برای غلبه بر مشکلات روانی ناشی از مواجهه با صحنه‌های حادثه ، یکی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که والدین، مربیان یا متخصصان بهداشت روانی با آن رو به رو هستند.
تحقیقات نشان داده اند که واکنش های افراد در مواجهه با حوادث بسیار متفاوت است برخی کودکان تنها دچار نگرانی می‌شوند و خاطرات تلخی در ذهن آنان ایجاد می‌شود، این گروه با کمی حمایت های روانی به مرور زمان بهبود می یابند .اما گروهی بطور عمیق دچار مشکل می‌شوند. واکنش به حادثه ممکن است بلافاصله و یا روزها و حتی هفته‌ها پس از سانحه بروز کند.

● علائم آسیب های روانی در اطفال کمتر از ۲ سالدر کودکان کمتر از ۲ سال که در حوادث ، والدین و عزیزان خود را از دست داده اند ، رفتارهای روحی ذیل بروز می نماید:
▪ گریه و بی قراری
▪ بی علاقگی به آنچه که در اطرافش اتفاق می افتد یا ترس از محیط اطراف
▪ اختلال در خواب و اشتها
▪ وقفه یا تأخیر در سیر رشد رفتاری آنان مانند زمان شروع خندیدن ، زمان شروع نشستن ، راه رفتن و تکلم و…
▪ فقدان عکس العمل نسبت به محرک های طبیعی
▪ پس رفت تکاملی ، مانند توقف در راه رفتن و تکلم

● اختلالات روانی در اطفال ۲ تا ۴ سال استرس و اختلالات روحی کودکان سنین ۲ تا ۴ سال ، در مواجهه با حوادثی که منجر به از دست دادن والدین و دیگر اعضاء خانواده آنها شده باشد ، با علائم زیر بروز می نماید.
▪ بازگشت به مراحل اولیه رشد ، مثلاً تکلم به شیوه ابتدایی ( کودکانه)
▪ مکیدن شست دست
▪ شب ادراری
▪ بی اختیاری دفع مدفوع
▪ کابوس های شبانه
▪ ترس از اشیاء خیالی
▪ پرخاشگری نسبت به دیگران
▪ ترس و بی اعتمادی نسبت به دیگران
▪ عدم تمرکز حواس و اختلال در یادگیری
▪ عدم عکس العمل مناسب به محرک های محیطی

● علائم آسیب های روحی در اطفال سنین مدرسه عموماً علائم روانی در این سنین به اشکال ذیل می باشد.
▪ گریستن و بی قراری
▪ اختلالات خواب ( بی خوابی – پرخوابی – کابوس های شبانه )
▪ شب ادراری
▪ شکایات جسمی متعدد
▪ پرخاشگری و تهاجم
▪ عدم تمرکز حواس و مشکلات تحصیلی
▪ ترس از اتفاقات قریب الوقوع
▪ تقلید صحنه های ناراحت کننده نشانه‌های معمول در نوجوانان ۱۲ تا ۱۷ ساله احتمالاً واکنش هایی نظیر بزرگسالان شامل یادآوری مکرر سانحه ، کابوس، کرختی عواطف، اجتناب از هر چیزی که یادآور سانحه است، افسردگی ، استفاده نابجا از دارو، ناسازگاری با همسالان ، پس رفت های آموزشی ، رفتار غیراجتماعی، همچنین گوشه‌گیری و انزوا، ناراحتی‌های جسمانی، تصمیم به خودکشی، امتناع از رفتن به مدرسه ، ناراحتی در خوابیدن و سردرگمی از خود بروز می‌دهند.

بدیهی است درمان این اختلالات یک امر تخصصی است که بوسیله پزشک و در صورت لزوم بوسیله روان پزشک یا روان شناس بالینی انجام خواهد شد ولی آنچه به امدادگران مربوط می شود. شناخت این کسالت هاست تا بتوانند ضمن بیماریابی و ارجاع به مراکز تخصصی‌، استرس آسیب دیدگان را کاهش دهند و از بروز شدت اختلالات روانی آنان پیشگیری به عمل آورند.

● توصیه های بهداشت روانیبرای آنکه افراد بازمانده از حوادث ، کمتر در معرض آسیب های روحی قرار گیرند و از بروز اختلالات روانی دائم در آنان ، پیشگیری به عمل آید توصیه می گردد:
۱ – هرگز کودکان را از والدینشان جدا نکنید مثلاً:
۱-۱- اگر کودک مجروح است .الزاماً باید مادر یا پدر یا یکی از بستگان بسیار صمیمی اش همراه او اعزام شود.
۲-۱- اگر مادر مصدوم است هنگام ارجاع مادر به مراکز درمانی تخصصی تر ، سعی شود کودکان زیر ۴ ساله اش نیز همراه او یا پدرش اعزام گردد.
۳-۱- اگر کودک شیرخوار است و مادر فوت کرده است ؛
اولاً – سعی شود برای کودک شیرخوار مادر رضاعی ( یعنی کسی که بتواند به او شیر بدهد ) پیدا کنید . ثانیاً – کودک را به بستگان درجه اول مانند پدر یا مادربزرگ ، خاله یا عمه و عمو بسپارید و سفارش شود که مرتب او را نوازش نمایند و هرگز کودک را ترک ننمایند.
۴-۱- اگر کودک ۴-۱ ساله است و مادرش فوت کرده است حتماً پدر یا سایر بستگان درجه اول او بطور دائم همراه کودک باشند.

۲ – در صورتی که اشیاء یا لباس قابل استفاده از پدر و مادر متوفی ، باقی مانده است مثلاً روسری یا تسبیح ، آنها را در اختیار فرزندش قرار دهید.

۳ – امکانات بازی و سرگرمی برای کودکان فراهم گردد . زیرا بازی باعث انحراف توجه کودک از استرس می‌شود و به او آرامش می‌دهد.

۴ – سعی کنید کودکان را با لطیفه‌های جالب بخندانید ولی این کار را در موقعیت‌هایی انجام دهید که باعث رنجش بزرگترها نشود.

حـوزه هـای هفت گـانه تکـامل کــودک

محمدحسین سلطان‌زاده اظهار داشت: کودکان در دو سال اول زندگی رشد و تکامل سریعی در زمینه‌های مختلف پیدا می‌کنند.
متخصص کودکان و نوزادان گفت: در هنگام تولد تعداد سیناپس‌ها یا اتصالات سلولهای عصبی در مغز نوزاد حدود 50 تریلیون است و این مقدار در طی سال اول زندگی 20 برابر شده و به هزار تریلیون می‌رسد که همزمان با این تغییرات کودک در هر حوزه اصلی تکامل می‌یابد.

استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تصریح کرد: چگونگی تجربیات کودک در این زمان می‌تواند آهنگ این تکامل را تغییر داده و آن را کندتر یا تندتر سازد؛ البته والدین نیز می‌توانند با غنی‌سازی محیط رشد و تکامل و فراهم ساختن تجربه‌های مثبت یادگیری برای کودک، این فرایندها را تسریع کنند.

فوق تخصص عفونی اطفال، حوزه‌های اصلی تکامل کودک را به 7 دسته تقسیم کرد و افزود: رشد حرکتی گروه‌های بزرگ و کوچک عضلانی از جمله این حوزه‌های تکاملی است که در نتیجه آن کودک می‌تواند بدود، بپرد یا از پله بالا رود. همچنین می‌تواند کارهایی مثل جور کردن قطعات پازل و کنار هم گذاشتن مکعب‌های لگو را انجام دهد.
استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی رشد شناختی و تکامل زبان و ارتباط را از دیگر حوزه‌های تکامل دانست و افزود: کودک در رشد شناختی به تدریج با مفاهیمی مانند کوچک و بزرگ و طبقه‌بندی آشنا می‌شود و حوزه تکامل زبان و ارتباط نیز شامل درک زبان، زبان بیانی و ارتباط غیرکلامی است.

سلطان‌زاده گفت: تکامل مهارتهای خودیاری شامل مهارتهایی چون غذا خوردن، لباس پوشیدن و کنترل دفع می‌باشد.
فوق تخصص کودکان و نوزادان، کنترل و تنظیم هیجانات و توانایی ابراز احساسات به صورت متعادل را تکامل هیجانی کودک نامید و افزود: ایجاد دلبستگی و توانایی ابراز همدلی و مشارکت در فعالیت‌های گروهی و بازی‌های دسته‌جمعی از جمله تکامل اجتماعی کودک است.

دوران بــلوغ در نوجـوانــان

دوره نوجوانی و بلوغ دوره حساس زندگی است و زمانی است که تغییرات ظاهری و درونی سریع در فرد ایجاد می شود. برخورد صحیح خود فرد با این تغییرات در هویت وی موثر است و والدین و جامعه هم در برابر آمادگی نوجوان در دوره بلوغ مسئولیت بزرگی را به عهده دارند که سبب سلامت جسم و روح وی می شود.
مریم ملک صالحی روانشناس و کارشناس ارشد مشاوره در گفتگو با باشگاه خبرنگاران اظهار داشت: والدین و مربیان باید نوجوان خود را آماده پذیرش این دوران حساس بکنند و اطلاعات لازم به خصوص بهداشت بلوغ و باروری که در اولویت است به وی آموزش بدهند.

وی به والدین توصیه کرد: شناخت نوجوان در دوران بلوغشان کار آسانی نخواهد بود زیرا نوجوان دیدی متفاوت با افراد دیگر دارد پس باید نوجوان خود را درک کنند به عنوان مثال نوجوان در این دوران دیدی متفاوت نسبت به پوشاک خود داشته و به رنگ نوع و جنس لباس و دوخت آن توجه خاصی دارد که همین سبب بحث و حتی جدل او با والدینش می شود که باید والدین فرزند خود را درک کرده و با برخورد مناسب نوجوان خود را راهنمایی بکنند.

تربیــت بچـه هـا با پـول تو جیبــی

پول تو جیبی بچه‌ها، از مواردی است که اغلب در خانواده مشکل‌آفرین می‌شود.ریشه اصلی این مشکلات نگرش اشتباه ما نسبت به آن است. ما گمان می‌کنیم «پول تو جیبی»، پاداشی برای رفتار خوب یا حق‌الزحمه‌ای برای کارهای روزانه بچه‌هاست.

به همین خاطر، از آن به عنوان وسیله‌ای برای فشار آوردن بر کودک و واداشتن او به اطاعت استفاده می‌کنیم. آنچه که باید به آن توجه کرد این است که «پول تو جیبی» یک وسیله آموزشی و تربیتی است که هدف و غایتی مشخص دارد: ما می‌خواهیم از طریق «حق انتخاب» و «مسئولیت»، به فرزند خود یاد بدهیم که چگونه از پولش استفاده کند و او را در اندوختن تجربه در این راه یاری کنیم.

به همین جهت نظارت و تجسس بیش از اندازه بر «پول تو جیبی» و طریقه خرج کردن آن و نیز استفاده از آن به عنوان وسیله‌ای برای تنظیم پاداش و تنبیه کودک، هدف اصلی این وسیله تربیتی را خنثی می‌کند.

یکی از نکات مهم در تربیت اقتصادی فرزندان، درست خرج کردن و فراگیری آینده‌نگری اقتصادی فرزندان است. عده زیادی از کودکان و نوجوانان از میزان پولی که به عنوان پول تو جیبی از والدین خود دریافت می‌کنند، ناراضی هستند و معتقدند این مبلغ فقط برای مخارجشان کافی است.

در مقابل، والدین نیز معتقدند که میزان پول دریافتی فرزندانشان زیاد است. البته مبلغ و میزان پول تو جیبی بچه‌ها ارتباط مستقیم با شناخت والدین از نیازهای فرزندانشان و شناخت مناسب فرزندان از وضع مالی والدینشان دارد.

اینکه پول تو جیبی چه‌قدر باشد، خیلی مهم نیست؛ مهم این است که بچه‌ها استفاده درست را بلد باشند. مطالعات نشان داده که پول هفتگی یا ماهیانه بستگی به سن اطفال دارد.

کودکانی که سن کمتری دارند ظرفیت و توانایی نگهداری پول خود را تا آخر ماه نداشته و تمام پول را یکجا خرج می‌کنند. بنابراین بهتر است کودکان 7 تا 9 ساله به‌طور هفتگی و کودکان بالای 10 سال به‌طور ماهیانه پول تو جیبی‌شان را دریافت کنند.


همچنین روان‌شناسان معتقدند پرداخت پول تو جیبی باید از قاعده منظم و خاصی برخوردار باشد که می‌توان در زمان‌های مختلفی چون روزانه، هفتگی و یا ماهیانه باشد تا کودک یا نوجوان بتواند براساس آن نظم، برای پول ثابتی که به او پرداخته می‌شود، برنامه‌ریزی کند.


اطلاعات موجود نشان می‌دهد خانواده‌های با درآمد متوسط به مستمری هفتگی یا ماهانه کودکان خود اهمیت بیشتری می‌دهند.


عامل دیگر، جنسیت فرزندان است. گاهی خانواده‌ها به دلایل فرهنگی نیازهای فرزندان دختر را نادیده می‌گیرند و به فرزندان پسر پول بیشتری می‌دهند. تحقیقات به عمل آمده نشان می‌دهد که پسرها بیشتر از دخترها پول دریافت می‌کنند.


به‌طور کلی پول دریافتی بچه‌ها نباید آنقدر زیاد باشد که ارزش خود را از دست بدهد و نه آن‌قدر کم که کودک یا نوجوان برای رفع خواسته‌های خود به اعمال نادرست دست بزنند.



آنان پی‌بردند که آموزش والدین درباره پول به فرزندان، با توانایی آتی کودکان در استفاده سودمند از منابع مالی در اوایل بزرگسالی (سال‌های اولیه دبیرستان) ارتباط مثبتی دارد. رفتارهای پولی این نوجوانان در آینده، آشکارا با تجربه‌ای مرتبط بود که از والدین خود در تشویق به کسب درآمد، و گفت‌وگو درباره مسائل مالی خانواده و یا هزینه‌ها به دست می‌آورند.


در مجموع، رابطه بین تجربه‌های دوران کودکی در نحوه استفاده از پول و توانایی بعدی آنان در مدیریت پول، بر اهمیت برنامه‌ریزی والدین به عنوان تجربه‌هایی بسیار ارزشمند برای کودکان می‌افزاید. آشنا کردن نوجوانان دبیرستانی با تجربه کسب درآمد و در کل با مسائل مالی خانواده، اهمیت بسیاری دارد.


رفتارهای پولی این نوجوانان در آینده، آشکارا با تجربه‌ای مرتبط بود که از والدین خود در تشویق به کسب درآمد، و گفت‌وگو درباره مسائل مالی خانواده و یا هزینه‌ها به دست می‌آورند.



مؤلفین معتقدند والدین با دو مسئله دشوار روبرو هستند: نخست چگونه وضعیت مالی خانواده را اداره کنند و فرزندان را در امور مربوط به آن شرکت بدهند و به آنان آگاهی دهند تا منطقی و عادلانه بیندیشند ؛ دوم، چگونه تضمین کنند که کودکان نگرش و مهارت‌های اصلی در امور پولی را کسب می‌کنند که برای تبدیل شدن به انسانی مولد و مسئول به آن نیازمندند.
آنان معتقدند همه کودکان نیازمند درک واقعیت‌های اقتصادی هستند.